⚖️ روش طرح مقاومت: ضریب بار و ضریب کاهش φ

۱. ایدهٔ روش: احتیاط از دو طرف

مثل وقتی که نمی‌دانید یک پل چقدر دوام می‌آورد: هم وزنهٔ روی آن را سنگین‌تر فرض می‌کنید و هم پل را ضعیف‌تر. آیین‌نامه همین کار را با دو ضریب انجام می‌دهد:

φ×(ظرفیت اسمی) ≥ (بار ضریب‌دار)\varphi \times (\text{ظرفیت اسمی}) \ \ge\ \text{(بار ضریب‌دار)}

φ کوچک‌تر از ۱ است؛ بار ضریب‌دار بزرگ‌تر از بار واقعی است

۲. ضریب بار و ترکیب بار

بار مرده (وزن سازه) قابل پیش‌بینی‌تر است و بار زنده (آدم‌ها، وسایل) نامطمئن‌تر؛ پس ضریب زنده بزرگ‌تر است. دو ترکیب اصلی:

U=1.4 DU=1.2 D+1.6 LU = 1.4\,D \qquad\qquad U = 1.2\,D + 1.6\,L

هرکدام بزرگ‌تر شد، بار طراحی UU است. (DD بار مرده و LL بار زنده.)

🧮 مثال
D=10D = 10 و L=5L = 5 کیلونیوتن بر متر:
1.4×10=141.2×10+1.6×5=201.4 \times 10 = 14 \qquad\qquad 1.2 \times 10 + 1.6 \times 5 = 20

بزرگ‌تر ۲۰ است، پس U=20U = 20 kN/m (و نه ۱۵ که جمع ساده است).

۳. ضریب کاهش مقاومت φ

ظرفیت محاسبه‌شده (MnM_n، VnV_n، ...) را در ضریب φ\varphi ضرب می‌کنیم. هرچه شکست ناگهانی‌تر باشد، φ\varphi کوچک‌تر است:

  • خمش کشش‌کنترل: ۰٫۹ (میلگرد اول کش می‌آید و هشدار می‌دهد)
  • برش و پیچش: ۰٫۷۵
  • ستون با خاموت (تنگ): ۰٫۶۵؛ ستون دورپیچ: ۰٫۷۵
  • اتکایی (فشار روی سطح تکیه‌گاه): ۰٫۶۵
🧮 مثال کامل
Mn=242M_n = 242 kN.m برای تیری که خمش کشش‌کنترل است:
φMn=0.9×242=218 kN.m\varphi M_n = 0.9 \times 242 = 218 \ \text{kN.m}

اگر لنگر ضریب‌دار طراحی Mu=200M_u = 200 kN.m باشد، چون 218≥200218 \ge 200، تیر قابل قبول است.
⚠️ تله‌ها
• φ\varphi در ظرفیت ضرب می‌شود، نه در بار؛ ضریب بار در بار ضرب می‌شود.
• φ\varphi برای هر نوع رفتار (خمش، برش، ستون) فرق می‌کند؛ مقدار را از شرایط سوال تعیین کنید.
• مقادیر بالا خلاصهٔ مبحث ۹ است؛ در شک، جدول خود کتاب را ببینید.