🪵 خمش تیر بتنی: لنگر، تار خنثی و ظرفیت خمشی

۱. تیر که خم می‌شود، بالا فشرده و پایین کشیده می‌شود

یک تیر ساده با بار رو به پایین را در نظر بگیرید: دورهٔ بالایی تیر کوتاه می‌شود (فشار) و دورهٔ پایینی بلند می‌شود (کشش). بین این دو، لایه‌ای هست که نه کوتاه می‌شود نه بلند: تار خنثی.

💡 تقسیم کار در تیر بتنی
بتن در فشار قوی است و در کشش ضعیف. پس فشار را بتن بالا می‌گیرد و کشش را میلگرد پایین (جایی که بتن ترک می‌خورد). این دو نیرو مثل یک «زوج نیرو» لنگر خمشی را خنثی می‌کنند.

۲. ظرفیت خمشی از تعادل «کشش = فشار»

  • نیروی کشش میلگرد: T=As fyT = A_s\,f_y
  • نیروی فشار بتن: C=0.85 fc′ b aC = 0.85\,f'_c\,b\,a (aa عمق ناحیهٔ فشاری معادل)
  • **تعادل (T=CT = C):** a=As fy0.85 fc′ ba = \dfrac{A_s\,f_y}{0.85\,f'_c\,b}

فاصلهٔ بین این دو نیرو بازوی زوج است (d−a/2d - a/2). پس ظرفیت لنگر اسمی:

Mn=As fy(d−a2)M_n = A_s\,f_y\left(d - \frac{a}{2}\right)
  • AsA_s = سطح میلگرد کششی (mm²)
  • fyf_y = مقاومت تسلیم میلگرد (MPa)
  • fc′f'_c = مقاومت فشاری بتن (MPa)
  • bb = عرض ناحیهٔ فشاری (mm)
  • dd = عمق مؤثر تا مرکز میلگرد کششی (mm)
  • aa = عمق ناحیهٔ فشاری معادل (mm)
  • MnM_n = لنگر اسمی (N.mm؛ برای kN.m بر ۱۰⁶ تقسیم کنید)
🧮 مثال عددی
b=300b=300، d=450d=450 mm، As=1500 mm2A_s=1500\ \text{mm}^2، fc′=25f'_c=25 و fy=400f_y=400 MPa:
قدم ۱:
a=1500×4000.85×25×300≈94 mma = \frac{1500 \times 400}{0.85 \times 25 \times 300} \approx 94 \ \text{mm}

قدم ۲:
Mn=1500×400×(450−942)≈242×106 N.mm=242 kN.mM_n = 1500 \times 400 \times \left(450 - \frac{94}{2}\right) \approx 242 \times 10^6 \ \text{N.mm} = 242 \ \text{kN.m}
💡 چند نکتهٔ مفید
• میلگرد بیشتر یا fyf_y بالاتر → aa بزرگ‌تر و MnM_n بزرگ‌تر.
• افزایش fc′f'_c ظرفیت را کم‌تر از انتظار بالا می‌برد، چون فقط aa را کوچک می‌کند و بازوی زوج کمی بزرگ‌تر می‌شود.
• اگر میلگرد خیلی زیاد باشد، بتن قبل از تسلیم فولاد خرد می‌شود (شکست ناگهانی). آیین‌نامه برای جلوگیری از آن، کنترل «کشش‌کنترل» و φ\varphi را دارد.
⚠️ تله‌ها
• dd از لبهٔ فشاری تا مرکز میلگرد است، نه ارتفاع کل hh.
• واحدها: با MPa و mm جواب N.mm است.
• برای مقطع T یا دوبل‌آرمه، ناحیهٔ فشاری یا نیروهای فشاری عوض می‌شوند؛ فرمول بالا برای مقطع مستطیلی با میلگرد کششی تنها است.