این بخش به الزامات طراحی اعضایی میپردازد که تحت اثر خمش ساده حول هر یک از محورهای اصلی مقطع قرار دارند. در حالت خمش ساده عضو در صفحهای بهموازات محورهای اصلی و مار بر مرکز برش📖 مقطع بارگذاری شده یا در محل اعمال بار و در تکیهگاهها در مقابل پیچش نگهداری شده باشد.
مفردات این بخش تحت عناوین زیر ارائه میگردد:
10-2-5-1الزامات عمومی
10-2-5-2مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع I شکل فشرده با دو محور تقارن و اعضای با مقطع ناودانی فشرده تحت اثر خمش حول محور قوی
10-2-5-3مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع I شکل با دو محور تقارن با بالهای غیرفشرده یا لاغر و جان فشرده تحت اثر خمش حول محور قوی
10-2-5-4مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع I شکل با یک یا دو محور تقارن با بالهای فشرده یا غیرفشرده یا لاغر و جان فشرده یا غیرفشرده تحت اثر خمش حول محور قوی
10-2-5-5مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع I شکل با یک یا دو محور تقارن با بالهای فشرده یا غیرفشرده یا لاغر و جان لاغر تحت اثر خمش حول محور قوی
10-2-5-6مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع I شکل و ناودانی تحت اثر خمش حول محور ضعیف
10-2-5-7مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع قوطی شکل تحت اثر خمش حول محورهای قوی و ضعیف
10-2-5-8مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع دایرهای توخالی
10-2-5-9مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع سپری و نبشی جفت با بارگذاری در صفحهٔ تقارن
تسلیم کمانش موضعی بال کمانش موضعی جان کمانش جانبی-پیچشی
ادامهٔ جدول ۱۰-۲-۵-۱: انتخاب بند مربوط به تعیین مقاومت خمشی اسمی
بند مربوطه
مقطع
لاغری بال
لاغری جان
حالت حدی
10-2-5-8
[شکل m10ah-9]
کاربرد ندارد
کاربرد ندارد
تسلیم کمانش موضعی
10-2-5-9
[شکل m10ah-10]
فشرده غیرفشرده لاغر
کاربرد ندارد
تسلیم کمانش جانبی-پیچشی کمانش موضعی بال
10-2-5-10
[شکل m10ah-11]
کاربرد ندارد
کاربرد ندارد
تسلیم کمانش جانبی-پیچشی کمانش موضعی ساق
10-2-5-11
[شکل m10ah-12]
کاربرد ندارد
کاربرد ندارد
تسلیم کمانش جانبی-پیچشی
10-2-5-12
مقاطع نامتقارن پهلوباز نبشی تک
کاربرد ندارد
کاربرد ندارد
کلیه حالتهای حدی
۱۰-۲-۵-۱الزامات عمومی
۱۰-۲-۵-۱-۱در روش LRFD مقاومت خمشی📖 طراحی مساوی ϕbMn و در روش ASD مقاومت خمشی مجاز مساوی Mn/Ωb است که در آن، ϕb ضریب کاهش📖 مقاومت برابر 0.9، Ωb ضریب اطمینان برابر 1.67 و Mn مقاومت خمشی اسمی بوده که باید مطابق الزامات بندهای 10-2-5-2 تا 10-2-5-12 تعیین شود.
تبصره 1: دامنهٔ کاربرد این بخش مربوط به تیرهای با جان پر بوده و برای طراحی تیرهای با جان باز (تیرهای لاتهنبوری) به پیوست شمارهٔ 5 رجوع شود.
تبصره 2: انتخاب بند مربوط به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای خمشی برای مقاطع مختلف میتواند مطابق جدول 10-2-5-1 انتخاب شود.
۱۰-۲-۵-۱-۲تمامی الزامات این بخش بر این فرض استوار هستند که از پیچش مقطع حول محور طولی عضو در نقاط تکیهگاهی اعضای خمشی جلوگیری شده است.
۱۰-۲-۵-۱-۳برای اعضا با مقطع دارای یک محور تقارن و با انحنای ساده و خمش حول محور قوی و برای کلیهٔ اعضا با مقطع دارای دو محور تقارن، ضریب اصلاح کمانش جانبی-پیچشی (Cb) در نمودار لنگر خمشی📖 غیریکنواخت در حدفاصل دو مقطع مهارشده از رابطهٔ زیر تعیین میگردد و مقدار آن نباید بزرگتر از 3.0 در نظر گرفته شود:
Cb=2.5Mmax+3MA+4MB+3MC12.5Mmax≤3.0
10-2-5-1
که در آن:
Mmax = قدرمطلق لنگر خمشی📖 حداکثر در حدفاصل دو مقطع مهارشده
MA = قدرمطلق لنگر خمشی📖 در نقطهٔ 41 طول مهارنشده
MB = قدرمطلق لنگر خمشی📖 در نقطهٔ 21 طول مهارنشده
MC = قدرمطلق لنگر خمشی📖 در نقطهٔ 43 طول مهارنشده
تبصره 1: برای تیرهای طرهای که در تکیهگاه آنها از تابیدگی مقطع جلوگیری شده و انتهای آزاد آنها فاقد مهار جانبی باشد، Cb مساوی 1.0 است.
تبصره 2: برای اعضا با مقطع دارای یک محور تقارن و با انحنای مضاعف ضریب اصلاح کمانش جانبی-پیچشی (Cb) باید براساس یک تحلیل مستدل محاسبه گردد. برای مقاطع I شکل دارای یک محور تقارن (محور y) بهعنوان یک روش تقریبی حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی باید بهطور مجزا برای لنگرهای خمشی مثبت و منفی کنترل شوند. در این محاسبات ضریب Cb بهدستآمده از رابطهٔ 10-2-5-1 را میتوان در ضرایب اصلاحی Rm+ (برای لنگر خمشی📖 مثبت) و Rm− (برای لنگر خمشی منفی) ضرب کرد، مشروط بر آنکه مقدار بهدستآمده بزرگتر از 3.0 در نظر گرفته نشود.
Iyc+ = ممان اینرسی📖 بال تحت فشار مقطع حول محور اصلی y برای ناحیهٔ لنگر خمشی📖 مثبت
Iyc− = ممان اینرسی📖 بال تحت فشار مقطع حول محور اصلی y برای ناحیهٔ لنگر خمشی📖 منفی
تبصره 3: برای اعضای خمشی با مقطع نامتقارن، Cb را میتوان بهطور محافظهکارانه مساوی 1.0 در نظر گرفت.
۱۰-۲-۵-۲مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع I شکل فشرده با دو محور تقارن و اعضای با مقطع ناودانی فشرده تحت اثر خمش حول محور قوی
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع I شکل فشرده با دو محور تقارن و اعضای با مقطع ناودانی فشرده که تحت اثر خمش حول محور قوی قرار دارند.
بالها و جان فشرده / بالها و جان فشرده / بالها و جان فشرده
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی تسلیم و کمانش جانبی-پیچشی در نظر گرفته شود.
الف) حالت حدی تسلیم
Mn=Mp=FyZx
10-2-5-3
در رابطهٔ فوق:
Mp = لنگر پلاستیک
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Zx = اساس مقطع پلاستیک حول محور x (محور قوی)
ب) حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی
ب-1) اگر Lb≤Lp باشد، لزومی به در نظر گرفتن کمانش جانبی-پیچشی نیست.
ب-2) برای Lp<Lb≤Lr :
Mn=Cb[Mp−(Mp−0.7FySx)(Lr−LpLb−Lp)]≤Mp
10-2-5-4
ب-3) برای Lb>Lr :
Mn=FcrSx≤Mp
10-2-5-5
در روابط فوق:
Lb = فاصلهٔ بین دو مقطع از طول عضو که در آن مقاطع از تغییرمکان جانبی بال فشاری یا از پیچش کل مقطع جلوگیری شده است. در این بخش برای اختصار و سادگی، فاصلهٔ بین دو تکیهگاه جانبی متوالی بهعنوان طول مهارنشدهٔ عضو نامیده میشود.
Lp = طول مهارنشدهٔ عضو مطابق رابطهٔ زیر که مرز بین حالت حدی تسلیم و حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی غیرالاستیک را مشخص میکند.
Lp=1.76ryFyE
10-2-5-6
Lr = طول مهارنشدهٔ عضو مطابق رابطهٔ زیر که مرز بین حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی غیرالاستیک و الاستیک را مشخص میکند.
تبصره 1: برای مقاطع I شکل دارای دو محور تقارن با بال مستطیلی، Cw=Iy4ho2 بوده و در نتیجه برای این نوع مقاطع، رابطهٔ 10-2-5-9 بهصورت زیر ساده میشود:
rts2=2SxIyho
10-2-5-10
همچنین rts را میتوان مطابق با رابطهٔ 10-2-5-11، بهطور محافظهکارانه برابر شعاع ژیراسیون مقطعی شامل بال فشاری و یکششم جان حول محور مارپر جان در نظر گرفت:
rts=12(1+6bftfhtw)bf
10-2-5-11
tf و bf = بهترتیب ضخامت و پهنای بال فشاری مقطع
tw و h = بهترتیب ضخامت و پهنای جان مقطع
تبصره 2: برای مقاطع ناودانی میتوان Cw را برابر 12tfb3h2(6btf+htw3btf+2htw) در نظر گرفت که در آن b، h، tf و tw بهترتیب عرض بال، ضخامت بال، ارتفاع و ضخامت جان ناودانی هستند.
۱۰-۲-۵-۳مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع I شکل با دو محور تقارن با بالهای غیرفشرده یا لاغر و جان فشرده یا غیرفشرده حول محور قوی
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع I شکل با دو محور تقارن با بالهای غیر فشرده یا لاغر و جان فشرده یا غیرفشرده که تحت اثر خمش حول محور قوی قرار دارند.
بالها غیرفشرده یا لاغر، جان فشرده / بالها غیرفشرده یا لاغر، جان فشرده
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی کمانش جانبی-پیچشی و کمانش موضعی بال فشاری در نظر گرفته شود.
الف) حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی
الزامات این حالت حدی عیناً مشابه الزامات بند 10-2-5-2-ب است.
ب) حالت حدی کمانش موضعی بال فشاری
ب-1) برای مقاطع با بالهای غیرفشرده:
Mn=Mp−(Mp−0.7FySx)(λrf−λpfλf−λpf)
10-2-5-12
ب-2) برای مقاطع با بالهای لاغر:
Mn=λf20.9EkcSx
10-2-5-13
که در آن:
λf=2tfbf
λp=λpf = حد لاغری برای بال فشرده مطابق جدول 10-2-2-3
λr=λrf = حد لاغری برای بال غیرفشرده مطابق جدول 10-2-2-3
tf و bf = بهترتیب ضخامت و پهنای بال فشاری مقطع
Sx = اساس مقطع حول محور x
kc=h/tw4 که نباید از 0.35 کمتر و از 0.76 بیشتر در نظر گرفته شود.
tw و h = بهترتیب ضخامت و پهنای ورق جان مقطع براساس تعاریف بند 10-2-2-4
۱۰-۲-۵-۴مقاومت خمشی اسمی سایر اعضای با مقطع I شکل با یک یا دو محور تقارن با بالهای فشرده یا غیر فشرده یا لاغر و جان فشرده یا غیرفشرده تحت اثر خمش حول محور قوی
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی سایر اعضای با مقطع I شکل با یک یا دو محور تقارن که جان به وسط ورق بال متصل شده و دارای بالهای فشرده یا غیرفشرده یا لاغر و جان فشرده یا غیرفشرده هستند که تحت اثر خمش حول محور قوی قرار دارند.
بالها فشرده یا لاغر، جان فشرده یا غیرفشرده
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی تسلیم بال فشاری، کمانش جانبی-پیچشی، کمانش موضعی بال فشاری و تسلیم بال کششی در نظر گرفته شود.
تبصره: مقاومت خمشی📖 اسمی این نوع اعضا را میتوان بهطور محافظهکارانه براساس ضوابط بند 10-2-5-5 نیز تعیین نمود.
الف) تسلیم بال فشاری
Mn=RpcMyc=RpcFySxc
10-2-5-14
که در آن:
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Sxc = اساس مقطع الاستیک نسبت به بال فشاری حول محور x
Myc = لنگر تسلیم نسبت به بال فشاری و برابر با FySxc
Rpc = ضریب پلاستیک جان مقطع براساس حالت حدی تسلیم مطابق روابط زیر:
J = ثابت پیچشی مقطع که در حالت Iyc/Iy≤0.23 مقدار آن صفر منظور میشود.
ho = فاصلهٔ مرکز تا مرکز بالها
FL = تنش اسمی بال فشاری که مرز کمانش الاستیک و غیر الاستیک را نشان میدهد و از طریق روابط زیر تعیین میشود:
-اگر SxcSxt≥0.7 باشد:
FL=0.7Fy
10-2-5-23
-اگر SxcSxt<0.7 باشد:
FL=FySxcSxt≥0.5Fy
10-2-5-24
Sxt = اساس مقطع الاستیک نسبت به بال کششی حول محور x
rt = شعاع ژیراسیون مؤثر برای کمانش جانبی-پیچشی مطابق روابط زیر:
-برای مقاطع I شکل با بال فشاری مستطیلی بهطور محافظهکارانه:
rt=12(dho+61awhodh2)bfc
10-2-5-25
یا بهطور محافظهکارانهتر:
rt=12(1+6aw)bfc
10-2-5-26
-برای مقاطع I شکل با بال فشاری غیرمستطیلی نظیر بالهای تقویتشده با ورق یا ناودانی، rt برابر با شعاع ژیراسیون قسمتی از مقطع بال فشاری و اجزای تقویتکنندهٔ آن به همراه یکسوم ناحیهٔ فشاری جان حول محور مار بر جان تیر (محور y) که در آن:
aw=bfctfchctw
10-2-5-27
bfc و tfc = به ترتیب ضخامت و پهنای بال فشاری مقطع
Mp = لنگر پلاستیک مقطع حول محور x که نباید بیشتر از 1.6FySx منظور شود. (Mp=FyZx)
Zx = اساس مقطع پلاستیک حول محور x
Sx = اساس مقطع الاستیک حول محور x
λw=twhc
λp=λpw = حد لاغری برای جان فشرده مطابق جدول 10-2-2-4
λr=λrw = حد لاغری برای جان غیرفشرده مطابق جدول 10-2-2-4
hc = دو برابر فاصلهٔ محور خنثی در حالت الاستیک تا آغاز گردی ریشهٔ اتصال جان به بال، برای مقاطع نوردشده
= دو برابر فاصلهٔ محور خنثی در حالت الاستیک تا نزدیکترین خط وسایل اتصال در ناحیهٔ فشاری، برای مقاطع ساخته شده از ورق با وسایل اتصال غیر از جوش
= دو برابر فاصلهٔ محور خنثی در حالت الاستیک تا وجه داخلی بال فشاری، برای مقاطع ساخته شده از ورق با اتصال جوشی بال به جان
tw = ضخامت جان.
۱۰-۲-۵-۵مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع I شکل با یک یا دو محور تقارن با بالهای فشرده و غیرفشرده یا لاغر و جان لاغر تحت اثر خمش حول محور قوی
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع I شکل با یک یا دو محور تقارن با بالهای فشرده و غیرفشرده یا لاغر و جان لاغر که تحت اثر خمش حول محور قوی قرار دارند.
بالها فشرده و غیرفشرده یا لاغر، جان لاغر
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی تسلیم بال فشاری، کمانش جانبی-پیچشی، کمانش موضعی بال فشاری و تسلیم بال کششی در نظر گرفته شود.
الف) تسلیم بال فشاری
Mn=RpgFySxc
10-2-5-34
که در آن:
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Sxc = اساس مقطع الاستیک نسبت به بال فشاری حول محور x
Rpg = ضریب تقلیل مقاومت خمشی📖 برای جان لاغر مطابق رابطهٔ زیر:
λrf=λr = حد لاغری برای بال غیرفشرده مطابق جدول ۱۰-۲-۲-۳
tf = ضخامت بال مقطع
b = برای مقطع I شکل برابر با نصف پهنای بال، برای مقطع ناودانی برابر با پهنای بال
۱۰-۲-۵-۷مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع قوطی شکل (HSS) و جعبهای تحت اثر خمش حول محورهای قوی و ضعیف
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع قوطی شکل (HSS) و جعبهای با بالها و جانهای فشرده، غیرفشرده یا لاغر که تحت اثر خمش حول محورهای قوی یا ضعیف قرار دارند.
بالها فشرده، غیرفشرده یا لاغر، جانها فشرده، غیرفشرده یا لاغر
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی تسلیم، کمانش موضعی بال، کمانش موضعی جان و کمانش جانبی-پیچشی در نظر گرفته شود.
الف) تسلیم
Mn=Mp=FyZ
10-2-5-47
که در آن:
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Z = اساس مقطع پلاستیک حول محور خمش
ب) کمانش موضعی بال
ب-1) برای مقاطع با بالهای فشرده لزومی به در نظر گرفتن کمانش موضعی بال نیست.
ب-2) برای مقاطع با بالهای غیرفشرده:
Mn=Mp−(Mp−FyS)(λrf−λpfλf−λpf)
10-2-5-48
ب-3) برای مقاطع با بالهای لاغر:
Mn=FySe
10-2-5-49
که در آن:
S = اساس مقطع الاستیک حول محور خمش (محور قوی)
λf=tfb
λpf=λp = حد لاغری برای بال فشرده مطابق جدول ۱۰-۲-۲-۳
λrf=λr = حد لاغری برای بال غیرفشرده مطابق جدول ۱۰-۲-۲-۳
b = پهنای بال مقطع مطابق تعریف بهکارگرفته در بخش ۱۰-۲-۲-۴
tf = ضخامت بال مقطع
Se = اساس مقطع الاستیک مؤثر که بر مبنای پهنای مؤثر بال فشاری be محاسبه میشود.
be = پهنای مؤثر بال فشاری مقاطع قوطی شکل و جعبهای براساس روابط زیر:
-در مقاطع قوطی شکل (HSS):
be=1.92tfFyE(1−λf0.38FyE)≤b
10-2-5-50
-در مقاطع جعبهای:
be=1.92tfFyE(1−λf0.34FyE)≤b
10-2-5-51
پ) کمانش موضعی جان
پ-1) برای مقاطع با جانهای فشرده لزومی به در نظر گرفتن کمانش موضعی جان نیست.
پ-2) برای مقاطع با جانهای غیرفشرده:
Mn=Mp−(Mp−FyS)(λrw−λpwλw−λpw)
10-2-5-52
پ-3) برای مقاطع با جانهای لاغر:
Mn=RpgFcrS
10-2-5-53
که در آن:
Fcr=λf23.6E≤Fy
10-2-5-54
S = اساس مقطع الاستیک حول محور خمش
λw=twh
λpw=λp = حد لاغری برای جان فشرده مطابق جدول ۱۰-۲-۲-۳
λrw=λr = حد لاغری برای جان غیرفشرده مطابق جدول ۱۰-۲-۲-۳
ry = شعاع ژیراسیون مقطع حول محور عمود بر محور خمش (محور ضعیف)
یادداشت: حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی در مقاطع قوطی مربعی و مقاطع تحت خمش حول محور ضعیف حاکم نیست. روابط فوق عمدتاً برای مقاطع با نسبت عمق به پهنا و طول مهارنشدهٔ زیاد مورد استفاده قرار میگیرند.
۱۰-۲-۵-۸مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع دایرهای توخالی
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع دایرهای توخالی که در آنها D/t<0.45E/Fy است.
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی تسلیم و کمانش موضعی در نظر گرفته شود.
الف) تسلیم
Mn=Mp=FyZ
10-2-5-59
که در آن:
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Z = اساس مقطع پلاستیک
ب) کمانش موضعی
ب-1) برای مقاطع فشرده لزومی به در نظر گرفتن کمانش موضعی نیست.
۱۰-۲-۵-۹مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع سپری و نبشی جفت با بارگذاری در صفحهٔ تقارن
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع سپری و نبشی جفت که در صفحهٔ تقارن بارگذاری شدهاند (خمش حول محور x).
بال یا بالها: فشرده یا غیرفشرده یا لاغر، جان یا جانها: فشرده یا غیرفشرده یا لاغر
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی تسلیم، کمانش جانبی-پیچشی، کمانش موضعی بال و کمانش موضعی جان در نظر گرفته شود.
الف) تسلیم
الف-1) درصورتیکه بال مقطع سپری یا نبشی جفت، فشاری باشد:
Mn=Mp=FyZx≤1.6My
10-2-5-62
الف-2) درصورتیکه بال مقطع سپری، کششی باشد:
Mn=My
10-2-5-63
الف-3) درصورتیکه بال مقطع نبشی جفت، کششی باشد:
Mn=1.5My≤Mp
10-2-5-64
در روابط فوق:
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Zx = اساس مقطع پلاستیک حول محور x (محور خمش)
My=FySx = لنگر تسلیم متناظر با تسلیم دورترین تار مقطع
ب) کمانش جانبی-پیچشی
ب-1) درصورتیکه بال مقطع سپری یا نبشی جفت فشاری باشد:
ب-1-1) اگر Lb≤Lp باشد، لزومی به در نظر گرفتن کمانش جانبی-پیچشی نیست.
Sx = اساس مقطع الاستیک حول محور خمش (محور x) نسبت به دورترین تار مقطع
λw=twd
λpw=λp = حد لاغری برای جان فشرده مطابق جدول 10-2-2-3
λrw=λr = حد لاغری برای جان غیرفشرده مطابق جدول 10-2-2-3
d = عمق کلی مقطع مطابق تعریف بهکاررفته در بخش 10-2-2
tw = ضخامت بال مقطع
ت-2) برای مقاطع نبشی جفت:
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn)، براساس روابط بخش 10-2-5-10-پ (کمانش موضعی ساق مقاطع نبشی تک) محاسبه میشود که در آنها Sc اساس مقطع الاستیک حول محور خمش نسبت به دورترین تار فشاری است.
۱۰-۲-۵-۱۰مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع نبشی تک
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع نبشی تک که تحت اثر لنگر خمشی قرار دارد.
در نبشیهای تک که در تمام طول خود بهطور پیوسته در مقابل کمانش جانبی-پیچشی مهارشده باشند، طراحی براساس مشخصات هندسی محورهای x و y مجاز است. اما در نبشیهایی که در تمام طول خود فاقد مهار کافی در مقابل کمانش جانبی-پیچشی هستند باید براساس مشخصات هندسی محورهای اصلی نبشی w و z طراحی شوند.
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی تسلیم، کمانش جانبی-پیچشی و کمانش موضعی ساق نبشی در نظر گرفته شود.
الف) تسلیم
Mn=1.5My
10-2-5-78
که در آن:
My=FyS = لنگر تسلیم مقطع حول محور خمش
S = اساس مقطع الاستیک حول محور خمش
ب) کمانش جانبی-پیچشی
برای نبشیهایی که تحت اثر خمش حول محور اصلی ضعیف مقطع (محور z) باشند یا سایر حالاتی که در آن مقطع دارای مهار جانبی کافی در مقابل کمانش جانبی-پیچشی در تمام طول خود هستند لزومی به در نظر گرفتن حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی نیست.
مقاومت خمشی📖 اسمی نبشیهای فاقد مهار جانبی کافی باید به شرح زیر تعیین شود:
-برای حالتی که My≤Mcr باشد:
Mn=(1.92−1.17McrMy)My≤1.5My
10-2-5-79
-برای حالتی که My>Mcr باشد:
Mn=(0.92−0.17MyMcr)Mcr
10-2-5-80
در روابط فوق، Mcr لنگر خمشی📖 کمانش جانبی-پیچشی بوده و از روابط زیر تعیین میشود:
ب-1) هرگاه خمش حول محور اصلی قوی نبشی (محور w) باشد:
βw = مشخصهٔ هندسی مقطع نبشی برای در نظر گرفتن اثرات ساقهای نامساوی. برای حالتی که هر دو ساق نبشی برابر باشند مقدار βw برابر صفر منظور میشود. برای حالتی که ساق کوتاه در فشار است βw مثبت و برای حالتی که ساق بلند در فشار است βw منفی است (شکل 10-2-5-1). βw را میتوان براساس رابطهٔ زیر محاسبه نمود:
zo = فاصلهٔ مرکز برش📖 تا مرکز سطح نبشی در راستای محور اصلی ضعیف مقطع
z و w = مختصات نقاط مقطع براساس محورهای قوی و ضعیف براساس شکل 10-2-5-1
شکل 10-2-5-1: مشخصات مقطع نبشی تک و علامت مثبت یا منفی $\beta_w$
ب-2) هرگاه خمش حول محور یکی از محورهای هندسی مقطع (محور x یا y) نبشی با دو ساق مساوی باشد و نیروی محوری به آن اعمال نشود:
ب-2-1) اگر نبشی فاقد مهار جانبی در مقابل کمانش جانبی-پیچشی در تمام طول خود باشد:
-برای حالت فشار حداکثر در لبهٔ آزاد ساق نبشی (پنجهٔ نبشی):
Mcr=Lb20.58Eb4tCb1+0.88(b2Lbt)2−1
10-2-5-83
-برای حالت کشش حداکثر در لبهٔ آزاد ساق نبشی (پنجهٔ نبشی):
Mcr=Lb20.58Eb4tCb1+0.88(b2Lbt)2+1
10-2-5-84
در این حالت My باید برابر با 0.8 مقدار لنگر تسلیم مقطع منظور شود.
در روابط فوق، b پهنای کلی ساق نبشی است.
ب-2-2) اگر نبشی فقط در محل لنگر خمشی📖 حداکثر دارای مهار جانبی-پیچشی باشد، در این حالت Mcr باید 1.25 برابر مقدار بهدستآمده از روابط 10-2-5-81 یا 82 و My باید برابر با مقدار لنگر تسلیم مقطع منظور شود.
پ) کمانش موضعی ساق نبشی
حالت حدی کمانش موضعی ساق نبشی در حالتی کاربرد دارد که لبهٔ آزاد ساق نبشی (پنجهٔ نبشی) در فشار باشد.
پ-1) برای مقاطع فشرده لزومی به در نظر گرفتن حالت حدی کمانش موضعی ساق نیست.
Sc = اساس مقطع الاستیک حول محور خمش نسبت به پنجهٔ نبشی است و برای نبشیهای دو ساق مساوی که تحت اثر خمش حول یکی از محورهای x و y قرار دارند و در تمام طول خود فاقد مهار جانبی هستند، Sc برابر 0.8 اساس مقطع الاستیک حول محورهای x و y نسبت به دورترین تار فشاری مقطع در نظر گرفته میشود.
۱۰-۲-۵-۱۱مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع دایرهای و چهارگوش توپر
الزامات این بند مربوط به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع چهارگوش توپر که تحت خمش حول یکی از محورهای اصلی قرار دارند و نیز اعضای با مقطع دایرهای توپر است.
مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالات حدی تسلیم و کمانش جانبی-پیچشی در نظر گرفته شود.
الف) تسلیم
Mn=Mp=FyZx
10-2-5-87
Mn=1.6FySx
10-2-5-88
که در آن:
Mp = لنگر پلاستیک مقطع
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Zx = اساس مقطع پلاستیک حول محور خمش
Sx = اساس مقطع الاستیک حول محور خمش
ب) کمانش جانبی-پیچشی
ب-1) برای مقاطع چهارگوش توپر تحت اثر خمش حول محور ضعیف و مقاطع دایرهای توپر لزومی به در نظر گرفتن حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی نیست.
ب-2) برای مقاطع چهارگوش توپر تحت اثر خمش حول محور قوی:
ب-2-1) برای حالتی که t2Lbd≤0.08FyE باشد، لزومی به در نظر گرفتن حالت حدی کمانش جانبی-پیچشی نیست.
ب-2-2) برای حالتی که 0.08FyE<t2Lbd≤1.9FyE باشد:
Mn=Cb[1.52−0.274(t2Lbd)EFy]My≤Mp
10-2-5-89
ب-2-3) برای حالتی که t2Lbd>1.9FyE باشد:
Mn=t2Lbd1.9ECbSx≤Mp
10-2-5-90
که در آن:
Sx = اساس مقطع الاستیک حول محور خمش
My=FySx = لنگر تسلیم مقطع
Lb = طول مهارنشدهٔ عضو
d = عمق مقطع عمود بر محور خمش
t = پهنای مقطع موازی با محور خمش
Cb = ضریب اصلاح کمانش جانبی-پیچشی مطابق رابطهٔ 10-2-5-1 که نباید از 1.5 بزرگتر در نظر گرفته شود.
۱۰-۲-۵-۱۲مقاومت خمشی اسمی اعضای با مقطع نامتقارن
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضای با مقطع نامتقارن بهجز مقاطع نبشی که تحت اثر خمش قرار دارد. مقاومت خمشی اسمی (Mn) این نوع اعضا باید برابر کوچکترین مقدار محاسبهشده براساس حالتهای حدی تسلیم، کمانش جانبی-پیچشی و کمانش موضعی در نظر گرفته شود.
Mn=FnSmin
10-2-5-91
که در آن،
Smin = کوچکترین اساس مقطع الاستیک حول محور خمش
Fn = تنش اسمی مقطع نامتقارن که چنین تعیین میشود:
الف) تسلیم
Fn=Fy
10-2-5-92
ب) کمانش جانبی-پیچشی
Fn=Fcr≤Fy
10-2-5-93
که در آن:
Fcr = تنش نظیر کمانش جانبی-پیچشی مقطع که از طریق تحلیل به دست میآید.
تبصره: برای اعضا با مقطع Z شکل، Fcr نظیر کمانش جانبی-پیچشی را میتوان معادل نصف Fcr مقطع ناودانی با مشخصات بال و جان مشابه در نظر گرفت.
پ) کمانش موضعی
Fn=Fcr≤Fy
10-2-5-94
Fcr = تنش نظیر کمانش موضعی مقطع که از طریق تحلیل به دست میآید.
۱۰-۲-۵-۱۳تناسبات ابعادی مقطع اعضای خمشی
الف) اعضا با مقاطع دارای بال کششی سوراخدار
این بند مربوط است به اعضا با مقاطع نوردشده و ساختهشده از ورق که مقطع آنها دارای سوراخ بوده و مقاومت خمشی📖 اسمی آنها بر مبنای سطح مقطع کلی محاسبه شده است.
در اینگونه اعضا در صورت وجود سوراخ در بال یا بالها، در محاسبهٔ مقاومت خمشی📖 اسمی (Mn)، در محدودهٔ سوراخ باید محدودیتهای گسیختگی بال کششی در نظر گرفته شود.
الف-1)درصورتیکه FuAfn≥1.2YtFyAfg باشد، هیچگونه محدودیتی در محاسبهٔ مقاومت خمشی📖 اسمی بهخاطر وجود سوراخ در بال کششی در نظر گرفته نمیشود.
الف-2)درصورتیکه FuAfn<1.2YtFyAfg باشد، در محدودهٔ سوراخ بال کششی، مقاومت خمشی📖 اسمی نباید بزرگتر از مقدار زیر در نظر گرفته شود:
Mn=AfgFuAfnSx
10-2-5-95
که در آن:
Afg = سطح مقطع کلی بال کششی
Afn = سطح مقطع خالص بال کششی که براساس الزامات بخش ۱۰-۲-۳ محاسبه میشود.
Fu = تنش کششی نهایی مشخصهٔ فولاد
Fy = تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد
Yt = ضریب تأثیر سوراخ که برای حالت Fy/Fu≤0.8 برابر 1.0 و برای سایر حالتها باید برابر 1.1 در نظر گرفته شود.
Sx = اساس مقطع الاستیک حول محور خمش نسبت به دورترین تار مقطع
ب) اعضا با مقطع I شکل
ب-1)اعضا با مقطع I شکل دارای یک محور تقارن باید محدودیت زیر را برآورده سازند.
ب-3)در اعضای بدون سختکنندههای عرضی نسبت h/tw نباید از 260 و نسبت دو برابر مساحت ناحیهٔ تحت فشار جان به مساحت بال فشاری نباید از 10 بیشتر شود.
پ) ملاحظات ورقهای پوششی در بال مقاطع اعضای خمشی
پ-1) تقویت بالها
بال مقاطع تیرهای نوردشده و تیرهای ساختهشده از ورق را میتوان با کمک ورقهای پوششی بال، تقویت نمود. در مواردی که اتصال ورق پوششی بال به بال مقاطع تیرها از نوع پیچی یا جوشی باشد، در هر بال مجموع سطح مقطعهای ورقهای پوششی نباید از 70 درصد سطح مقطع کل بال (شامل ورقهای پوششی) تجاوز نماید.
پ-2) اتصال ورقهای پوششی به بال
اتصال ورقهای پوششی به بال تیر باید از نوع جوشی یا پیچی با پیچهای پرمقاومت و با عملکرد لغزش بحرانی باشد و بر مبنای برش📖 افقی ناشی از تغییرات لنگر خمشی📖 تیر طراحی شوند. توزیع طولی پیچها و جوشهای منقطع باید متناسب با شدت برش باشد، ولیکن فاصلهٔ آنها نباید از مقادیر ارائهشده در بند ۱۰-۲-۳-۵ برای بال کششی و مقادیر ارائهشده در بند ۱۰-۲-۴-۶-۲ برای بال فشاری بیشتر شود. در صورت استفاده از جوش گوشه، درهرحال بعد جوش نباید از بعد حداقل آن کمتر شود. در ضمن این پیچها یا جوشها باید برای انتقال هر نیرویی که مستقیماً از طریق بال به جان منتقل میشود، طراحی گردند؛ مگر اینکه این نیرو به طریقی دیگر به جان انتقال یابد.
پ-3) قطع ورقهای پوششی بالها
ورقهای پوششی که در تمام طول دهانه ادامه ندارند، باید بعد از نقطهٔ قطع محاسباتی به طول مشخصی ادامه یافته و در این طول بهوسیلهٔ پیچهای پرمقاومت با عملکرد لغزش بحرانی یا جوش گوشه به بال متصل شوند. این طول، طول گیرایی📖 نامیده میشود.
طول گیرایی📖 باید به اندازهای باشد که اتصال ورق پوششی در این طول قادر به انتقال برش📖 افقی ناشی از مقاومت خمشی📖 سهم ورق پوششی از مقاومت خمشی موردنیاز تیر در نقطهٔ قطع محاسباتی ورق یا بهطور محافظهکارانه قادر به انتقال برش افقی برابر حاصلضرب مساحت ورق پوششی در تنش تسلیم مشخصهٔ فولاد باشد.
حداقل طول گیرایی📖 (a′) که از انتهای ورق پوششی اندازهگیری میشود، باید به شرح زیر در نظر گرفته شود:
(1)برابر پهنای ورق پوششی، در حالتی که جوش اتصال ورق پوششی به تیر در طول a′، پیوسته و بعد ساق آن حداقل سهچهارم ضخامت ورق پوششی بوده و در دو لبهٔ کناری و لبهٔ انتهایی ورق پوششی اجرا شود.
(2)یک و نیم برابر پهنای ورق پوششی، در حالتی که جوش پیوسته به طول a′ در دو لبهٔ کناری ورق پوششی و در انتهای آن کمتر از سهچهارم ضخامت ورق تفویتی باشد.
(3)دو برابر پهنای ورق پوششی، در حالتی که جوش پیوسته به طول a′ فقط در دو لبهٔ کناری ورق وجود دارد و در لبهٔ انتهایی جوش اجرا نمیشود.
ت) اعضای ساخته شده از چند نیمرخ
هنگامیکه از دو یا چند نیمرخ برای ساخت مقطع یک عضو خمشی با عملکرد مشترک استفاده شود، اتصال آنها باید براساس ضوابط بخش ۱۰-۲-۹ انجام گیرد. برای انتقال بار از یک نیمرخ به نیمرخ یا نیمرخهای دیگر یا توزیع آن بین نیمرخها، باید دیافراگمهایی در امتداد عمود بر محور طولی عضو به سختی کافی از طریق پیچ یا جوش به نیمرخها متصل شود.
ث) اتصال جان به بال اعضای ساخته شده از ورق
اتصال جان به بال مقاطع ساخته شده از ورق باید از نوع جوشی بوده و بر مبنای برش📖 افقی ناشی از تغییرات لنگر خمشی📖 تیر و متناسب با شدت برش طراحی شوند. در صورت استفاده از جوشهای منقطع، توزیع طولی آنها باید متناسب با شدت برش باشد، ولیکن فاصلهٔ آنها نباید از حداقل مقادیر ارائهشده در بند ۱۰-۲-۳-۵ برای بال کششی و مقادیر ارائهشده در بند ۱۰-۲-۴-۶-۲ برای بال فشاری بیشتر شود. درهرحال بعد جوش نباید از بعد حداقل کمتر در نظر گرفته شود. در ضمن این جوشها باید برای انتقال هر نیرویی که مستقیماً از طریق بال به جان منتقل میشود، طراحی گردند؛ مگر اینکه این نیرو به طریقی دیگر به جان انتقال یابد.
۱۰-۲-۵-۱۴ملاحظات مربوط به بازشو در جان تیرها
در تعیین مقاومت خمشی📖 اسمی اعضا با مقطع فولادی، تأثیر بازشوهای موجود در جان باید به نحو مناسبی در نظر گرفته شود. الزامات مربوط به تیرهای دارای بازشوهای متوالی در جان (تیرهای لانهزنبوری) در پیوست 5 ارائه شده است.