۲-۷-۵فرآوردههای سیمانی
۱-۲-۷-۵تعریف
فرآوردههای سیمانی محصولاتی هستند که مادة چسبانندة آنها یکی از انواع سیمانهای گفته شده در این فصل است.
۲-۲-۷-۵دستهبندی
مهمترین فرآوردههای سیمانی عبارت است از:
5-7-2-2-1 بتن :بتن پرکاربردترین مصالح مهندسی عمران به شمار میرود و طرح اختلاط آن بایستی با توجه به کاربرد ،نوع مصالح و شرایط محیطی باشد .برای بتنهای رده C20و بالاتر، تعیین نسبتهای بهینه اختلاط باید از طریق مطالعات آزمایشگاهی و با درنظر گرفتن ضوابط طراحی بر اساس دوام صورت پذیرد .توصیه میشود از روش طرح مخلوط بتن م ّلی ایران برای تعیین اولیه نسبت مصالح استفاده گردد.
بتنهای ویژه مورد استفاده در کارهای ساختمانی را میتوان به صورت ذیل طبقهبندی نمود:
الف -بتن پرمقاومت :بتنهایی که مقاومت فشاری مشخصه آنها بیشتر از 50مگاپاسکال است ،بتن پرمقاومت محسوب میشوند.
ب -بتن سبک :بتن سبک عبارت است از بتنی که جرم مخصوص آن به طور محسوسی کمتر از جرم مخصوص بتنی است که با سنگدانههای طبیعی یا شکسته ساخته میشود .بتن سبک در سه نوع طبقهبندی میشود که عبارتند از:
ب -1-بتن سبک غیر سازهای که معمولا به عنوان تیغههای جداساز و عایقهای صوتی در کف مورد استفاده قرار میگیرد و دارای جرم مخصوص کمتر از 800کیلوگرم بر متر مکعب میباشد.
با وجود جرم مخصوص کم ،مقاومت فشاری آن حدود 0/35تا 7مگاپاسکال است.
ب -2-بتن سبک سازهای که دارای مقاومت و جرم مخصوص کافی میباشد به گونهای که کاربرد آن در اعضای سازهای مجاز شمرده میشود .این بتن دارای جرم مخصوصی بین 1400تا 1900کیلوگرم بر مترمکعب بوده و حداقل مقاومت فشاری موردنیاز برای آن 17مگاپاسکال است.
ب -3-بتن سبک متوسط که از لحاظ جرم مخصوص و مقاومت فشاری در محدودهای بین بتنهای سبک غیر سازهای و سازهای قرار دارد .مقاومت فشاری این بتنها بین 7تا 17مگاپاسکال و جرم مخصوص آنها 800تا 1400کیلوگرم بر متر مکعب میباشد.
پ -بتنهای پاششی )شاتکریت( :بتن پاششی بتن یا ملاتی است که به صورت پنوماتیکی )ضربهای( به سطح پاشیده میشود .بتنهای پاششی را میتوان در دو گروه بتن پاششی مخلوط خشک و بتن پاششی مخلوط تر گروهبندی نمود .در بتنهای پاششی مخلوط خشک اکثر آب مخلوط شده از محل سرلوله اضافه میشود درحالیکه در بتن پاششی مخلوط تر آب و سایر مصالح عمدتا قبل از ورود به بخش پاشنده مخلوط میشوند.
ت -بتن اصلاح شده با پلیمر :بتنهایی هستند که برای بهبود برخی خواص آنها از ترکیبات پلیمری استفاده میشود.
ث -بتن خودمتراکم شونده :در مواردی که به مخلوط بتن با قابلیت زیاد جاری شدن ،خود پخش شدگی در تمام نقاط قالب ،پوشش دادن آرماتور با تراکم زیاد ،بدون جداشدگی ذرات و بدون لرزاندن مکانیکی نیاز باشد ،بتن خودمتراکم شونده مورد استفاده قرار میگیرد.
ج -بتن الیافی :بتن ساخته شده از سیمان ،آب ،شن ،ماسه و الیاف بتن الیافی نامیده میشود .الیاف در شکلها و اندازههای متفاوت و از جنس فولاد ،پلیمر ،شیشه و مواد طبیعی مورد استفاده قرار میگیرند .الیاف از طریق افزایش مقاومت کششی و کنترل عرض ترک و ممانعت از توسعه آن سبب ارتقاء خواص مکانیکی بتن میگردند.
5-7-2-2-2 بلوکهای سیمانی :این بلوک در دو دستة باربر و غیرباربر تولید شده و بسته به شرایط ،در ساخت دیوارهای باربر و غیرباربر استفاده میشود .بلوک سیمانی سقفی قطعهای پیشساخته و توخالی است که بین دو تیرچه قرار میگیرد و با توجه به ضخامت و مقاومت سقف، ابعاد آن متغیر است .از بلوکهای سیمانی سقفی در ساخت سقفهای مجوف استفاده میشود.
5-7-2-2-3 بلوکهای )قطعات( سیمانی سبکدانه :بلوکهای سیمانی سبک )توپر و توخالی( از اختلاط سیمانهای هیدرولیکی ،آب و دانههای سبک معدنی طبیعی و یا مصنوعی ساخته میشود.
براساس جرم مخصوص ظاهری ،بر دو دسته است:
الف -بلوک سیمانی سبک :بلوکهایی که جرم مخصوص خشک ظاهری آنها ،کمتر از 1700 کیلوگرم بر مترمکعب است.
ب -بلوک سیمانی نیمه سبک :بلوکهایی که جرم مخصوص خشک ظاهری آنها ،بین 1700تا 2000کیلوگرم بر مترمکعب است.
بلوکهای سیمانی سبک دانه غیرباربر در ساخت اعضای غیرباربر ساختمانی استفاده شده و بر اساس استاندارد ملّی ایران شماره 7782در چهار رده جرم مخصوص ظاهری 700-500کیلوگرم بر مترمکعب 1000-700 ،کیلوگرم بر مترمکعب 1700-1000 ،کیلوگرم بر مترمکعب ،و -1700 2000کیلوگرم بر مترمکعب قرار میگیرند.
5-7-2-2-4 بلوکهای )قطعات( بتن هوادار اتوکلاوشده :بلوکهای بتن هوادار اتوکلاوشده یا بتن گازی ،بلوکهایی هستند که با ایجاد تخلخل ناشی از واکنش شیمیایی یک عامل حبابساز مانند پودر آلومینیم ،بعد از گیرش اولیه و برش و عملآوری در محیطهای تحت فشار بخار ساخته میشوند .این نوع بلوکها ،قابلیت استفاده در دیوارهای غیرباربر داخلی و خارجی را دارند.
محدودیت کاربری این بتنها با توجه به رده مقاومتی آنها تعیین میشود .بتنهای گازی از نظر رده مقاومتی به سه دسته با مقاومتهای 5 ،2/5و 7/5مگاپاسکال تقسیم میشوند .همچنین از نظر جرم حجمی خشک ،این بتن میتواند دارای جرم حجمی اسمی 400تا 800کیلوگرم بر مترمکعب باشد.
5-7-2-2-5 بلوکهای )قطعات( بتنی سبک اسفنجی )سلولی( :بلوکهای بتن سبک اسفنجی ) (CLCنوعی بتن سبک متخلخل است که تخلخل آن با استفاده از یک نوع ماده افزودنی کفساز و یا در اثر یک فرآیند شیمیایی که منجر به تشکیل گاز در بتن ،بدون فرآیند اتوکلاو ،ایجاد میشود.
بلوکهای بتنی سبک اسفنجی ،از نظر رده مقاومتی به چهار دسته با مقاومتهای 3/5 ،2/5 ،2و 6/5مگاپاسکال تقسیم میشوند .همچنین از نظر جرم حجمی خشک ،این بتن میتواند دارای جرم حجمی اسمی 400تا 800کیلوگرم بر مترمکعب باشد.
5-7-2-2-6 موزاییک :کفپوش متراکم شدهای است که از مصالح سنگی ،سیمان و آب ،با شکل و ضخامت یکنواخت ،ساخته شده و دارای خصوصیات هندسی مشخصی است .موزاییکها به روش پرس ،ویبره و یا پرس و ویبره به شکل منفرد تولید میشود و یا به شکل بلوکهای بزرگ ،با پرس،
ویبره و یا خلأ قالبگیری و سپس در ابعاد مورد نظر بریده میشوند .موزاییک تک لایه و دو لایه است و براساس نمای ظاهری سطح رویه و دانهبندی ،به انواع زیر تقسیم میشوند:
الف -موزاییک سیمانی ساده :موزاییکی که در سطح رویه فاقد مصالح سنگی تزیینی است و انواع شیاردار و ساده دارد.
ب -موزاییک سنگدار :موزاییکی که در سطح رویة آن مصالح سنگی سخت صیقلپذیر تزیینی بهکار رفته است و به صورت شیاردار یا شسته یا صاف ساخته میشود و برحسب اندازه بزرگترین قطر دانههای سنگی قابل مشاهده ،به 5گروه نرم دانه ،ریز دانه ،میان دانه ،درشت دانه و تکهای )پلاکی( و لاشهای تقسیم میشود.
5-7-2-2-7 ملاتهای آماده :این ملاتها در کارخانه پیمانه و مخلوط و در دو نوع ملات خشک و ملات تر تولید میشوند .در ملات خشک آماده مصالح از پیش مخلوط شده و فقط به افزایش آب نیاز دارد ،لیکن ملات تر بصورت تر آماده برای مصرف است .سایر انواع ملاتهای سیمانی در فصل ملاتهای سیمانی ارائه شدهاند.
5-7-2-2-8 ورقهای سیمانی الیافدار )تختههای سیمانی( :ورقهایی متشکل از یک چسبانندة هیدرولیکی معدنی یا یک چسبانندة سیلیکات کلسیمی که با واکنشهای شیمیایی یک مادة سیلیسی و یک مادة آهکی تقویت و با الیاف آلی یا الیاف سنتزی معدنی ساخته میشود .در تولید ورقهای صاف سیمانی الیافدار ،استفاده از آزبست مجاز نیست .برخی از الیاف جانشین آزبست عبارت است از :الیاف شیشه ،الیاف پلیپروپیلن ،الیاف فولادی ،الیاف آرامید ،الیاف سلولزی ،الیاف کربن ،الیاف سرامیکی ،کولار ،پلی وینیل الکل ،اکسید آلومینیوم ،ولاستونیت و پلیاستر .ورقهای صاف سیمانی الیافدار برای کاربری بیرونی ساختمان ،نظیر پوشش نماهای خارجی ساختمان، تیغهها ،زیرنماها ،پوشش جاهای آسیبدیده و مانند آنها ،و با کاربری داخلی مانند جداگرها ،کفها، سقفها و مانند آنها ،با خواص گستردة متناسب با نوع کاربرد مورد استفاده قرار میگیرند .این ورقها ممکن است دارای سطح صاف یا نقشدار باشد .این ورقها به دو نوع الف و ب تقسیم میشود:
الف -برای کاربریهای بیرونی ساختمان ،در جاهایی مناسب است که مستقیماً در معرض تابش خورشید ،بارش برف و باران قرار دارند ،ورقهای نوع الف روکشدار یا بدون روکش است.
ب -معمولاً برای مصارف داخلی مناسب است و نیز برای مواردی از مصارف بیرونی ساختمان که در معرض تابش خورشید و بارش باران و برف قرار ندارند .این ورقها ،براساس مدول گسیختگی به بیش از 5گروه طبقهبندی میشوند.
۳-۲-۷-۵استانداردها
5-7-2-3-1 ویژگیها
الف -آب مصرفی در بتن باید دارای شرایط ذیل باشد:
الف -1-آبی را که قابل آشامیدن است مزه یا بوی مشخصی ندارد و تمیز و صاف است ،میتوان بدون انجام آزمایش ،در بتن بهکار برد .تنها استثنا آن است که سوابق قبلی ،نشان دهنده نامناسب بودن این آب برای بتن باشد ،که در این صورت ،این آب را نباید در بتن بکار برد.
الف -2-حداکثر مقدار مجاز مواد زیانآور در آب مصرفی در بتن باید مطابق جدول 18-7-5 میباشد.
الف -3-آبهای غیرآشامیدنی را هنگامی میتوان قابل قبول تلقی کرد که نتایج حاصل از یک آزمونه و یا میانگین نتایج حاصل از دو آزمونه متوالی ضوابط مربوط را برآورده سازند.
الف -4-آب غیرآشامیدنی را تنها میتوان در صورتی مورد استفاده قرار داد که موارد ذیل را تامین کند:
pHآب مصرفی در بتن نباید کمتراز 5یا بیشتر از 8/5باشد .مقاومت 7و 28روزه آزمونههای ملات ساخته شده با آب غیرآشامیدنی حداقل معادل 90درصد مقاومت نظیر آزمونههای مشابه ساخته شده با آب مقطر باشد .زمان گیرش اولیه خمیر سیمان ساخته شده با آب غیرآشامیدنی بیش از یک ساعت با زمان گیرش نظیر خمیر سیمان ساخته شده با آب مقطر تفاوت نداشته باشد.
نتیجه انبساط حجم بهدست آمده از آزمایش سلامت سیمان ،در آزمونه ساخته شده با آب غیرآشامیدنی از نتیجه بهدست آمده از آزمونه نظیر ساخته شده با آب آشامیدنی بیشتر نباشد.
میزان چربی معدنی آب مصرفی در یک حجم معین از بتن از 2/5درصد وزن سیمان مصرفی در همان حجم از بتن بیشتر نباشد .هیچ یک از مواد زیانآور موجود در آب مصرفی در بتن از مقادیر جدول 18-7-5بیشتر نباشد .برای تعیین مشخصات ذکر شده بایستی از استانداردهای ملّی ایران و در صورت عدم تدوین استاندارد ملّی از استانداردهای معتبر بینالمللی استفاده نمود.
جدول 18-7-5حداکثر مقدار مجاز مواد زیانآور در آب مصرفی در بتن* ردیف ذرات معلق جامد کل مواد محلول در آب بتن پیش تنیده در هر شرایط محیطی بتن غیر مسلح و بدون اقلام فلزی مدفون بتن آرمه در شرایط محیطی ملایم و متوسط بتن آرمه در شرایط محیطی شدید و بسیار شدید و فوق العاده شدید 1000 35000 2000 1000 کل یون کلراید بتن پیش تنیده در هر شرایط محیطی بتن غیرمسلح و بدون آرماتور و بدون اقلام فلزی مدفون بتن آرمه در شرایط محیط شدید و بسیار شدید و فوقالعاده شدید بتن آرمه در شرایط محیطی ملایم و متوسط بتن غیر مسلح و بدون آرماتور ولی دارای مواد آلومینیومی یا فلزات غیر مشابه یا دارای قالبهای گالوانیزه 1000 1000 کل یون سولفات بتن پیش تنیده در هر شرایط محیطی بتن آرمه در هر شرایط محیطی بتن غیر مسلح و بدون اقلام فلزی مدفون 1000 1000 3000 قلیایی معادل در تمامی انواع بتنها بتن پیشتنیده در هر شرایط محیطی بتن غیر مسلح و بدون آرماتور بتن آرمه در شرایط محیطی ملایم و متوسط بتن آرمه در شرایط محیطی شدید و بسیار شدید و فوق العاده شدید 1000 2000 2000 1000 ماده زیانآور شرح مصرف حداکثر مقدار مجاز )وزنی( )(ppm 10000 * در ردیفهای 9تا 12علاوه بر برآورده شدن ضوابط این جدول ،میزان یون کلرید آب نیز باید به میزانی باشد که وزن کل کلراید قابل حل در آب در حجم معینی از بتن )که منبع آن میتواند از هر یک از اجزای بتن یا از محیط باشد( برحسب درصدی از وزن سیمان همان حجم بتن از مقادیر مجاز تعیین شده در مبحث نهم مقررات ملّی ساختمان تجاوز نکند .در ردیفهای 14تا ،16علاوه بر برآورده شدن ضوابط این جدول میزان یون سولفات آب نیز باید به میزانی باشد که وزن کل سولفات قابل حل در آب در حجم معینی از بتن )که منبع آن میتواند از هریک از اجزای بتن از جمله سیمان یا از محیط باشد( برحسب درصدی از وزن سیمان همان حجم از بتن از 4درصد و وزن کل سولفات موجود در حجم معینی از بتن برحسب درصدی از وزن سیمان همان حجم از بتن از 5درصد بیشتر نباشد.
رعایت ضابطه ردیف 17جدول فوق در مواردی که سنگدانه فعال باشد ،الزامی است و منظور از قلیایی معادل در این جدول ،میزان وزنی Na2O+ 0/658 K2Oمیباشد.
ب -در مورد بتن پرمقاومت رعایت موارد ذیل لازم است:
ب -1-انتخاب مصالح مصرفی برای ساخت بتن پرمقاومت باید با دقت بیشتری نسبت به بتن با مقاومت کمتر انجام شود.
ب -2-تغییرات در خصوصیات سیمان ،اثر نامطلوب بر خواص بتن پرمقاومت دارد ،بنابراین تغییرات در خصوصیات سیمان باید محدود شود .تغییر در مقدار C3Sو افت ناشی از سرخ شدن سیمان نباید به ترتیب بیش از 4درصد و 0/5درصد باشد .همچنین تغییر در مقدار سولفات ) (SO3باید به ±0/2درصد محدود گردد.
ب -3-هرچند افزایش نرمی سیمان سبب افزایش سرعت واکنش هیدراسیون میشود ،اما نرمی بسیار زیاد قابل قبول نیست ،زیرا تقاضای آب مخلوط را افزایش میدهد .بنابراین سیمان پرتلند نوع 3فقط در مواردی باید استفاده شود که مقاومت زیاد زودرس نیاز باشد.
ب -4-برای کسب مقاومت فشاری و دوام مورد نظر در بتنهای پرمقاومت میتوان از مواد افزودنی معدنی از جمله پوزولانها مانند بتن معمولی استفاده کرد.
ب -5-از مواد افزودنی شیمیایی در ساخت بتن پرمقاومت مانند بتن معمولی میتوان استفاده کرد، اما از سازگاری سیمان و مواد افزودنی به خصوص فوق روانکننده باید اطمینان حاصل کرد .از آزمایش اسلامپ به عنوان یکی از روشهای بررسی میتوان استفاده کرد.
ب -6-مقاومت فشاری سنگدانهها باید حداقل برابر با مقاومت فشاری خمیر سیمان مصرفی در بتن پرمقاومت باشد و سنگدانه درشت نباید دارای صفحات ضعیف باشند .برای بهبود کارایی و کاهش مقدار خمیر سیمان ،سنگدانه ریز باید گرد و برای بهبود مقاومت پیوستگی بین سنگدانه و خمیر سیمان ،سنگدانه درشت زاویه دار )شکسته( باشند.
ب -7-مقدار مناسب سیمان بین 390تا 560کیلوگرم بر مترمکعب است .در صورت عدم کسب مقاومت فشاری مورد نظر با استفاده از مقادیر سیمان ذکر شده ،باید با کاهش نسبت آب به سیمان مخلوط و استفاده از مواد افزودنی معدنی مناسب به مقاومت فشاری متوسط لازم دست یافت.
ب -8-حجم سنگدانه درشت در بتن پرمقاومت معمولاً بیشتر از بتن معمولی است .با مدول نرمی ماسه بین 2/5تا 3/2و بر مبنای اندازه حداکثر سنگدانه برابر با 19 ،12/5 ،9/5و 25
میلیمتر ،حجم شن در مخلوط بتن به ترتیب برابر با 0/72 ،0/68 ،0/65و 0/75توصیه میشود.
ب -9-برای ساخت بتن با مقاومت فشاری تا 60مگاپاسکال ،اندازه حداکثر شن باید 19یا 25 میلیمتر و برای مقاومت فشاری بیشتر تا 100مگاپاسکال ،اندازه حداکثر شن باید 9/5یا 12/5میلیمتر باشد.
ب -10-مقدار آب مخلوط و نسبت آب به سیمان باید بر اساس مقاومت فشاری مورد نظر تعیین شود .برای کارایی یکسان اندازه حداکثر سنگدانه به مقدار آب مورد نیاز افزوده میشود .بازه وسیع مقاومت فشاری با نسبت آب به سیمان بین 0/3تا 0/5قابل کسب است ،اما نسبت آب به سیمان نباید کمتر از 0/26انتخاب شود.
ب -11-پس از تعیین نسبت مخلوط ،باید مخلوطهای آزمون در آزمایشگاه ساخته شود .مخلوطهای آزمون باید الزامات کارایی و مقاومت را تأمین کنند ،در غیر اینصورت باید مقدار یا نوع اجزای مخلوط اصلاح شوند.
ب -12-مقاومت فشاری بتنهای پرمقاومت باید در سن 56روزه اندازه گیری شود ،مگر آن که بتن پرمقاومت زودرس در نظر باشد که باید مقاومت در سن 28روزه معیار و مورد اندازه گیری قرار بگیرد.
پ -در مورد بتن الیافی رعایت موارد ذیل لازم است:
پ -1-الیاف در بتن نقش کنترل ترکها را دارد که بر مبنای آن ،مقاومت ضربه ،خستگی ،مقاومت برشی ،مقاومت خمشی باقی مانده )پس از ترکخوردگی عضو( و ظرفیت جذب انرژی بتن بهبود مییابد .اما تأثیرگذاری الیاف در بتن به نوع و مقدار الیاف ،شکل ،طول ،نسبت ظاهری )نسبت طول به قطر الیاف( ،مقاومت کششی و مکانیزم مهاری الیاف بستگی دارد.
پ -2-برای ساخت بتن الیافی میتوان از مصالح معمول در ساخت بتن استفاده کرد و از انواع الیافها مانند فولادی ،مصنوعی و طبیعی بهره گرفت .بعضی از الیاف مصنوعی مانند شیشه و اکثر الیاف طبیعی بامبو در محیط قلیایی بتن آسیبپذیرند .قبل از مصرف این نوع الیاف باید با پوششهای مناسب ،سطح الیاف حفاظت شوند.
پ -3-برای بتنهای با مقاومت فشاری بیشتر از 60مگاپاسکال ،مقاومت کششی الیاف فولادی مصرفی باید بیش از 1500مگاپاسکال باشد تا از رفتار ترد عضو بتنی جلوگیری شود.
پ -4-برای جلوگیری از قلوهکنشدگی بتن در هنگام آتشسوزی ،باید از الیاف پلیپروپیلن به مقدار 0/35درصد حجم بتن استفاده شود .تشخیص ضرورت مقاومت در مقابل آتشسوزی بعهده کارفرما است.
پ -5-بهبود خواص بتن با استفاده از الیاف گسترده است و شامل افزایش مقاومت طاقت ،مقاومت ضربه ،مقاومت خستگی و کاهش ترکخوردگی ناشی از جمعشدگی پلاستیک است .انتخاب نوع و مقدار الیاف ،طول و نسبت ظاهری و مقاومت کششی الیاف باید بر مبنای بهبود خاصیت مورد نظر بتن صورت پذیرد.
پ -6-مقاومت پیوستگی بین الیاف و خمیر سیمان در بتن نباید در حد کم باشد که در بارهای کم ،الیاف به آسانی از خمیر سیمان بیرون کشیده شود و در حد زیاد نباشد که الیاف بدون جذب انرژی شکسته شوند.
پ -7-برای انتخاب نوع و مقدار الیاف و حصول اطمینان از عملکرد الیاف ،تولید کننده موظف است بر مبنای مستندات آزمایشگاهی ،اطلاعات مورد نیاز را ارائه دهد .در غیر اینصورت ،باید آزمایشهای مربوط انجام شوند.
پ -8-در طرح اختلاط بتن الیافی باید موارد ذیل را درنظر گرفت:
تعیین نسبت مخلوط بتن الیافی مشابه بتن معمولی است .اما الیاف بر کارایی مخلوط بتن اثر دارد و باعث کاهش آن میشود و هرچه مقدار الیاف و طول آن بیشتر باشد از کارایی بیشتر کاسته میشود .بنابراین باید در تعیین نسبت مخلوط بتن یک یا چند از موارد به شرح زیر در اصلاح مخلوط اعمال شوند:
کاهش مقدار شن ،افزایش مقدار سیمان ،افزایش مقدار ماسه ،استفاده از فوقروانکننده و کاهش اندازه حداکثر شن.
کاهش مقدار شن در مخلوط بتن یکی از مؤثرترین روشهای جلوگیری از افت کارایی ناشی از الیاف در مخلوط است .بین درصد وزنی کاهش شن و ) V(L/dرابطه خطی وجود دارد که در آن Vدرصد حجم الیاف و L/dنسبت ظاهری الیاف است .برای مقدار ) V(L/dاز 20تا
،70باید مقدار شن بین 5تا 20درصد کاهش یابد تا کارایی بتن مشابه بتن بدون الیاف تأمین گردد.
پ -9-برای اندازه گیری کارایی بتن الیافی نباید از اسلامپ استفاده شود ،بلکه باید از مخروط اسلامپ معکوس و یا آزمایش زمان ویبی استفاده گردد.
ت -بتن خودمتراکم شونده
ت -1-بتنهای خود متراکم شونده ،بتنهایی با روانی زیاد و خاصیت جاری شدن بوده و بدون نیاز به لرزاندن در قالبها ریخته میشوند .این بتنها دارای سه مشخصه اصلی میباشند:
قابلیت جاری شدن :داشتن روانی کافی بتن برای جاری شدن تحت وزن خود و بدون نیاز به ویبره برای پرکردن فضاهای خالی تحت شرایط پیچیده قالب.
قابلیت عبور )از شبکه آرماتور( :قابلیت عبور از فضاهای تنگ بتن مانند فضاهای خالی بین آرماتورها ،بدون جداشدگی سنگدانه و گرفتار شدن سنگدانهها در میان آرماتورها.
قوام )پایداری( :قابلیت بتن برای حفظ قوام و عدم جداشدگی سنگدانه در طول مدت حمل، بتنریزی و پس از آن.
ت -2-آزمایشاتی که برای سنجش قابلیت بتنهای خود متراکم شونده تدوین شدهاند معمولا برای سنجش خواص مذکور یا ترکیبی از این خواص میباشند .برخی از این آزمایشات شامل اندازهگیری جریان اسلامپ مطابق استاندارد ملّی ایران شماره ،11270اندازهگیری میزان جداشدگی ایستایی مطابق استاندارد ملّی ایران شماره ،13255آزمون جعبه Lشکل مطابق استاندارد ملّی ایران شماره ،3203-10آزمون قیف Vمطابق استاندارد ملّی ایران شماره ،3203-9آزمون سنجش قابلیت عبور به وسیله دستگاه حلقه Jمطابق استاندارد ملّی ایران شماره ،11271تعیین مقاومت در برابر جداشدگی با الک مطابق استاندارد ملّی ایران شماره 3203-11و آزمون جعبه Uمیباشند.
ت -3-خواص بتنهای خودمتراکم شونده را میتوان از طریق کنترل حداکثر بعد سنگدانه ،استفاده از مقدار مناسب ریزدانهها ،استفاده از پودر سنگ ،استفاده از مواد دارای سطح ویژه بالا مانند نانومواد و پوزولانها ،استفاده از اصلاحکنندههای لزجت و مقدار و نوع مناسب روانساز کنترل نمود .توصیه میشود که خواص بتنهای خودمتراکم شونده با راهنماهای تهیه شده
در مرکز تحقیقات راه ،مسکن و شهرسازی و اداره استاندارد ملّی ایران مطابقت داشته باشد، همچنین میتوان از دستورالعملهای معتبر که در سطح بینالمللی تدوین شدهاند برای طرح بتنهای خودمتراکم شونده استفاده نمود.
ت -4-استفاده از انواع سیمانهای پرتلند در ساخت بتن خود متراکم شونده مجاز است ،مگر آنکه شرایط محیطی و دوام محدودیت در انتخاب نوع سیمان را ایجاب کند.
ت -5-پودر سنگهای خنثی مانند آهکی ،بازالت و کوارتز حاصل از آسیاب کردن سنگها و سیمان پرتلند آهکی برای تأمین گرانروی مخلوط بتن مجاز میباشند .اما هیچ نوع ترکیب زیانآور در ترکیبات پودرها نباید وجود داشته باشد .دانهبندی پودر سنگ میتواند ریزدانهتر یا درشتتر و یا مشابه دانهبندی سیمان پرتلند باشد.
ت -6-مواد افزودنی معدنی مانند دوده سیلیس ،کائولین و سرباره به عنوان جایگزین بخشی از سیمان و یا به عنوان پرکننده در مخلوط بتن مجاز میباشند.
ت -7-برای تأمین مخلوط بتن استفاده از ماده افزودنی شیمیایی اصلاحکننده گرانروی مجاز است.
همچنین برای ساخت مخلوط بتن با گرانروی مناسب ترکیب پودر سنگ و پودرهای فعال و ماده اصلاحکننده گرانروی امکانپذیر است.
ت -8-تأمین روانی مخلوط بتن باید توسط مواد افزودنی فوق روانکنندههای ممتاز مانند پلیکربوکسیلات فراهم گردد.
ت -9-استفاده از هر اندازه حداکثر سنگدانه در ساخت بتن خود متراکم شونده مجاز است ،اما توصیه میشود برای حفظ پایداری مخلوط ،اندازه حداکثر به 20میلیمتر محدود شود.
ت -10-در طرح مخلوط بتن های خودمتراکم شونده لازم است موارد ذیل مراعات گردد:
تعیین نسبتهای مخلوط بتن خودمتراکم شونده باید به نحوی انجام شود که خصوصیات مورد نظر شامل قابلیت پرکنندگی ،قابلیت عبور و پایداری مورد نظر را تأمین کند .درجه مورد نیاز این خصوصیات تابع تراکم میلگردها ،شکل و اندازه قالب و روش بتنریزی است.
بنابراین در هنگام طرح مخلوط باید خصوصیات مورد نظر مورد بررسی قرار بگیرند.
مقادیر مصالح باید با موارد به شرح زیر مطابقت داشته باشند ،مگر آنکه بررسی آزمایشگاهی نشان دهد که خارج از محدودههای ذکر شده تأثیر نامطلوب بر خواص بتن تازه و سخت شده ندارد.
نسبت حجمی آب به کل پودر )شامل سیمان ،پودر سنگ و مواد افزودنی معدنی( ،باید بین 0/8تا 1/10و حجم خمیر باید بین 34تا 40درصد کل حجم مخلوط باشد.
مقدار سنگدانه درشت باید بین 28تا 35درصد حجم مخلوط باشد.
کل مقدار پودر باید 380تا 600کیلوگرم بر متر مکعب باشد.
در تعیین نسبت مخلوط باید ابقاپذیری که ظرفیت مخلوط بتن در حفظ الزامات عملکرد در حالت تازه و سخت شده است بررسی شود و با تغییرات ناچیز در کمیت و کیفیت مصالح و مواد مصرفی و روش اجرا در خصوصیات بتن تازه و خواص بتن سخت شده ،تغییرات عمده ایجاد نشود .برای بررسی ابقاپذیری باید روش زیر اتخاذ گردد:
مخلوط بتن طبق نسبتهای تعیین شده همراه با دو مخلوط دیگر که در یکی مقدار آب 8لیتر در مترمکعب بیشتر از طرح مخلوط مورد نظر و در مخلوط دیگر مقدار آب 8لیتر در مترمکعب کمتر از طرح ساخته شوند .مقادیر آزمایش اسلامپ جاری شدن و آزمایش T-50هر یک از دو مخلوط )با افزایش و کاهش آب مخلوط( نباید بیشتر از 15درصد با مخلوط اصلی تفاوت داشته باشند.
انحراف استاندارد مقاومت فشاری 28روزه این دو مخلوط نباید بیشتر از 4مگاپاسکال از بتن اصلی در نمونههای آزمایشگاهی و بیشتر از 5مگاپاسکال در نمونههای کارگاهی تفاوت داشته باشند.
ث -در مورد بتنهای اصلاح شده با پلیمر رعایت موارد ذیل لازم است:
ث -1-در هنگام مخلوط کردن اجزای بتن ،پلیمرهای آلی به مخلوط اضافه میشوند .پلیمرهای آلی از مولکولهایی تشکیل شدهاند که مونومر نامیده میشوند و واکنشی که مونومرها را ترکیب میکند به پلیمریزاسیون موسوم است .معمولاً پلیمرها به صورت محلول در آب تولید میشوند که به آنها لاتکس گفته میشود .هرچند تنوع در لاتکسها زیاد است ،اما فقط آن موادی که به صورت خاص برای سیمان پرتلند فرموله شدهاند ،برای ملات و بتن مناسب میباشند .هر یک از انواع لاتکسها میتواند خواص معینی از ملات و یا بتن را تغییر دهد .با استفاده از منومرهای مختلف مانند استایرن ،بوتادین و اکریلیک میتوان لاتکس از یک نوع، اما با خواص متفاوت تولید کرد .بنابراین ،هر نوع لاتکس دارای کوپلیمرهای مختلف است.
لاتکسها میتوانند بعضی از خواص ملات یا بتن را بهبود بخشند ،اما تغییر در خواص به نوع لاتکس مصرفی بستگی دارد .به طور کلی لاتکسها ،مقاومت سایش ،مقاومتهای کششی و
خمشی ،مقاومت در مقابل یخزدگی و آب شدن بتن را افزایش میدهند و نفوذپذیری ،مدول الاستیسیته و جمع شدگی بتن را کاهش میدهند.
ث -2-کاهش مدول الاستیسیته ناشی از مصرف لاتکسها در ملات یا بتن منجر به کاهش تنشها به دلیل اختلاف کرنشهای حرارتی و جمع شدگی میشود و تمایل بتن به ترکخوردگی کاهش مییابد.
ث -3-مصالح مصرفی برای ساخت ملات یا بتن اصلاح شده با لاتکس مشابه بتن معمولی است و فقط ترکیب لاتکس که به بتن و ملات معمولی افزوده میشود ،آن را متمایز میکند.
لاتکسها را بر حسب نوع بار الکتریکی روی منومرها ،میتوان به سه گروه تقسیم کرد .نوع ماده فعالکننده سطحی که برای پراکنده کردن منومرها استفاده میشود ،مبنای این تقسیمبندی است .گروهها به کاتیونی )بار مثبت( ،آنیونی )بار منفی( و غیر یونی )بدون بار( تقسیم میشوند .لاتکسهای کاتیونی یا آنیونی برای استفاده با سیمان مناسب نیستند ،زیرا پایداری لازم را ندارند .بنابراین فقط لاتکسهای غیر یونی باید استفاده شوند.
ث -4-معمولاً لاتکسهایی که در ملات یا بتن استفاده میشوند ،شامل لاتکس تک پلیمر استاتوینیل و یا همراه با مونومرهای اتیلن ،اکریلاتاتیل و ایستروینیل لاتکس کوپلیمر اکریلاتاتیل و لاتکس کوپلیمر استایرنبوتادین است.
ث -5-تمام لاتکسها باید حاوی مواد ضدکف باشند ،زیرا لاتکسها در مخلوط بتن تولید حبابهای هوا میکنند که بر خواص بتن اثر منفی دارد.
ث -6-پلیمرهایی که حاوی کلریدها هستند نباید در بتنآرمه استفاده شوند ،زیرا در محیط قلیایی بتن ،کلریدها آزاد و سبب خوردگی میلگردها میشوند .مونومرهایی که در این گروه جای دارند ،کلراید وینیلیدین است.
ث -7-در انتخاب نوع و مقدار لاتکس ،باید تولیدکنندهها با مدارک مستند ،اثر لاتکس در خواص ملات یا بتن را در شرایط محیطی مورد نظر ارائه دهند .در غیر این صورت باید مورد بررسی آزمایشگاهی قرار بگیرد.
ث -8-در طرح مخلوط بتنهای پلیمری موارد ذیل لازم است رعایت شوند:
حدود 50درصد وزن لاتکسها ،از آب تشکیل میشوند و بنابراین برای بهره بهینه از لاتکسها ،باید از مقدار آب مخلوط ملات یا بتن کاسته شود.
مقدار بهینه لاتکسها بین 8تا 20درصد جامدات خشک پلیمر و وزن سیمان است .مقدار کمتر و یا بیشتر لاتکس باعث اثرات نامطلوب بتن میشود .مقدار بهینه لاتکس در ملات یا بتن باید توسط تولیدکننده با مستندات مربوط توصیه شود.
برای تعیین نسبت مخلوط ملات یا بتن اصلاح شده با لاتکس ،باید در آزمایشگاه مخلوطهای آزمون ساخته و برای خواص مورد نظر بررسی شوند.
ج -در مورد بتنهای سبک موارد ذیل باید رعایت شود:
ج -1-کارایی بتن تازه سبک ،نیاز به توجه خاصی دارد ،زیرا سنگدانههای سبک در مخلوطهای دارای روانی زیاد ،تمایل به جدا شدن دارند .بنابراین لازم است که حداکثر اسلامپ محدود شده و از ماده افزودنی حباب هواساز به میزان 5تا 7درصد )صرفنظر از افزایش دوام بتن در برابر یخ زدن و آب شدن( استفاده شود تا بدون جداشدگی سنگدانهها و آبانداختگی بتن، کارایی مورد نظر حاصل گردد.
ج -2-ویژگیهای فیزیکی و مکانیکی الزامی نمونههای بتن سبک سازهای مطابق جدول 7-6-5 میباشد .همچنین ضوابط الزامی دانهبندی سنگدانههای سبک مصرفی در این بتن ،مطابق جدول 8-6-5میباشد.
ج -3-بتن سبک در مقایسه با بتن معمولی ،رطوبت بیشتری از خود عبور داده ،بنابراین دارای جمعشدگی ناشی از خشک شدن و خزش بیشتری میباشد که باید در طراحی مورد توجه قرار گیرد.
چ -در مورد بتنهای پاششی )شاتکریت( رعایت موارد ذیل لازم است:
چ -1-بایستی بین ترکیب مخلوط اولیه یعنی مخلوط در حال خروج از نول )سرشلنگی( و مخلوط پاشیده شده بر روی سطح تفاوت قائل شد .به دلیل همین تفاوتها ،کنترل دقیق و انجام آزمایش در مراحل مختلف بتنپاشی ضروری است.
چ -2-نسبت آب به سیمان برای این نوع بتن در حدود 0/35 -0/5است.
چ -3-نسبتهای اختلاط ،در حدود یک قسمت حجمی سیمان و 4-4/5قسمت سنگدانه خشک در حالت غیرمتراکم است.
چ -4-ماسه مصرفی میتواند گردگوشه یا تیزگوشه باشد.
چ -5-مشخصات افزودنیهای بتن پاششی در استاندارد ملّی ایران شماره 12601ارائه شده است.
چ -6-طبق استاندارد ملّی ایران شماره 12599مواد هوادار نباید در تولید بتنهای پاششی الیافی مخلوط خشک استفاده شوند .بر اساس استاندارد ملّی ایران شماره 12599الیافی که در تولید بتنهای پاششی الیافی مورداستفاده قرار میگیرند در سه رده الف( الیافهای فولادی کربنی یا فولاد آلیاژی یا فولاد ضد زنگ ،ب( الیاف شیشهای مقاوم در برابر قلیا و پ( الیاف مصنوعی دیگر که دارای مقاومت بالا در برابر رطوبت ،قلیا و مواد موجود در افزودنیهای شیمیایی بتن باشند ،قرار میگیرند.
چ -7-سنگدانههای مورداستفاده در بتن پاششی در دو رده با حداکثر بعد 12/5و 9/5میلیمتر قرار میگیرند .محدودههای دانهبندی و ویژگی مصالح موردمصرف در تولید بتن پاششی در استاندارد ملّی ایران شماره 12820ارائه گردیده است.
ح -بلوکهای سیمانی :مطابقت ویژگیهای بلوکهای سیمانی )که در سقف استفاده نمیشوند( با استاندارد ملّی ایران شماره 70-1الزامی است .بلوکهای سیمانی توخالی باید کاملاً سالم باشند و شکستگی ابعاد و نواقص دیگری نداشته باشند تا باعث ضعف بلوک نشود .در هنگام استفاده، بلوکها باید بازرسی و بلوکهای معیوب کنار نهاده شود .برخی الزامات عملکردی بلوکهای سیمانی توخالی در جدول 19-7-5ارائه گردیده است .ویژگیهای بلوکهای سیمانی سقفی مورد استفاده در سقفهای تیرچه بلوک باید مطابق استاندارد ملّی ایران شماره 2909-2باشد.
جدول 19-7-5الزامات عملکردی بلوکهای سیمانی توخالی مورد مصرف در دیوارچینی نوع بلوک باربر غیرباربر رده جرم جرم مخصوص مخصوص )کیلوگرم بر مترمکعب( 2 /2 2200-2000 2 /4 2400-2200 2 /2 2200-2000 2 /4 2400-2200 روش آزمون )بر اساس استاندارد شماره( حداقل مقاومت فشاری )مگاپاسکال( حداکثر جذب آب )کیلوگرم بر مترمکعب( میانگین نمونه منفرد 4/5 3/5 - 70-2 70-2 70-2
خ -بلوکهای )قطعات( سیمانی سبک :مطابقت ویژگیهای بلوکهای سیمانی سبک غیرباربر با استاندارد ملّی ایران شماره 7782الزامی است .میانگین مقاومت فشاری بلوکهای سیمانی سبک غیرباربر ،براساس ردة مقاومت فشاری ،باید بین 2/5تا 10مگاپاسکال باشد .جذب آب بلوکهای سیمانی سبک غیرباربر ،براساس ردة جرم مخصوص ظاهری )ردههای 2 ،1و ،(3باید حداکثر 288 و ردة 4حداکثر باید 240کیلوگرم بر متر مکعب باشد .میزان رطوبت بلوکهای سیمانی سبک غیرباربر ،با توجه به درصد جمعشدگی خطی و برحسب میزان رطوبت در منطقة اجرا ،باید با استاندارد ملّی ایران شماره 7782مطابقت کند .جمع شدگی خشک خطی بلوکهای سیمانی سبک غیرباربر حداکثر باید 0/065درصد باشد.
د -بلوکهای )قطعات( بتن هوادار اتوکلاو شده :مطابقت ویژگیهای بلوکهای بتنی هوادار اتوکلاو شده با استاندارد ملّی ایران شماره 8593الزامی است .ویژگیهای فیزیکی بلوکهای بتن هوادار اتوکلاوشده باید مطابق جدول 20-7-5باشد.
ذ -بلوکهای )قطعات( بتنی سبک اسفنجی )سلولی( :خصوصیات بلوکهای بتن سبک سلولی باید منطبق بر استاندارد ملّی ایران شماره 14504باشد .ویژگیهای فیزیکی الزامی بلوکهای بتن سبک اسفنجی در جدول 21-7-5ارائه گردیده است .حداکثر جمع شدگی این بلوکها نباید از شصت و پنج هزارم 0/065تجاوز کند.
ر -موزاییک :ویژگیهای انواع موزاییک باید مطابق استاندارد ملّی ایران شماره 755باشد.
میانگین مقاومت خمشی موزاییک نباید کمتر از 5مگاپاسکال بوده و هیچ موزائیک منفردی دارای استحکام خمشی کمتر از 4مگاپاسکال نباشد .ضریب اصطکاک سطح رویه موزاییک باید در حدی باشد که احتمال سرخوردن روی آن وجود نداشته باشد .جذب آب کل هر نمونه منفرد موزاییک نباید از 8درصد وزنی تجاوز کند ،همچنین جذب آب هر نمونه منفرد نباید بزرگتر از 0/4گرم بر سانتیمتر مربع باشد.
ز -ورقهای سیمانی الیافدار :ویژگیهای ورقهای صاف سیمانی الیاف دار باید مطابق استاندارد ملّی ایران شماره 7515باشد .حداقل مدول گسیختگی الزامی ورقهای صاف سیمانی در جدول
5-7-22 ارائه گردیده است .رعایت ضوابط استاندارد ملّی ایران شماره 12276در مورد ورقهای سیمان الیافی موج دار مورداستفاده در بام پوش الزامی میباشد.
جدول 20-7-5مشخصات بلوکهای بتنی هوادار اتوکلاو شده رده مقاومتی مقاومت فشاری جرم مخصوص محدوده جرم مخصوص حداکثر میانگین )مگاپاسکال( خشک اسمی خشک جمعشدگی ناشی از )کیلوگرم بر مترمکعب( )کیلوگرم بر مترمکعب( خشکشدن ،درصد 450-350 550-450 550-450