۲۳-۱-۲تعاریف

23-1-2-1 انسداد معبر: به مسدود شدن تمامی خطوط عبوری بر روی وسایل‌نقلیه متقاضی استفاده از معبر گفته می‌شود. انسداد کل معبر تنها زمانی باید در نظر گرفته شود که هیچ‌گونه راهکار عملی دیگری جهت تامین ایمنی محوطه کارگاهی موجود نباشد.

23-1-2-2 انسداد خط عبوری: به مسدود شدن یک یا چند خط عبوری بر روی وسایل‌نقلیه متقاضی استفاده از معبر گفته می‌شود. انسداد یک یا چند خط عبوری تنها در زمان‌هایی که تجهیزات و مصالح در بخشی از سواره‌رو دپو شده‌اند و یا فعالیت ماشین‌آلات کارگاهی در حاشیه معبر انجام می‌گیرد، باید اعمال شود.

23-1-2-3 ایمن‌سازی ترافیکی: مجموعه اقداماتی که به منظور تقلیل اثرات یا حذف خطرات بالقوه ترافیکی انجام می‌شود.

23-1-2-4 پارکینگ حاشیه‌ای: سطحی از فضای کنار خیابان است که به توقف وسایل‌نقلیه موتوری اختصاص می‌یابد.

23-1-2-5 پارکینگ غیرحاشیه‌ای: فضایی خارج از سطح سواره‌رو می‌باشد که به منظور توقف وسایل‌نقلیه استفاده می‌شود. پارکینگ‌های غیرحاشیه‌ای به سه دسته تقسیم می‌شوند: 1- محوطه‌ای (هم‌سطح) 2- طبقاتی 3- مکانیزه، تقسیم می‌شوند.

23-1-2-6 پارکینگ محوطه‌ای (هم سطح): پارکینگی غیرحاشیه‌ای است که فضاهای پارک آن در سطح زمین قرار داشته باشند.

23-1-2-7 پارکینگ طبقاتی: پارکینگی عمومی واقع در خارج از سطح معابر است که فضاهای پارک آن در بیش از یک سطح قرار داشته باشد.

23-1-2-8 پارکینگ مکانیزه: پارکینگ طبقاتی است که جابجایی خودروها به طبقات مختلف توسط تجهیزات بالابرنده صورت می‌گیرد.

23-1-2-9 پرچمدار: فردی است که ترافیک عبوری را از میان محدوده عملیات کارگاهی و یا دیگر نواحی نیازمند کنترل ترافیک موقت، با استفاده از پرچم یا علائم هدایت می‌کند.

23-1-2-10 تجهیزات کنترل ترافیک: مجموعه علائم، تابلوها، نشانه‌ها و ابزارهای هشدار دهنده است که به منظور آگاهی، راهنمایی و کنترل ترافیک عابرین‌پیاده، وسایل‌نقلیه موتوری، دوچرخه‌سواران و دیگر کاربران راه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

23-1-2-11 چگالی ترافیک: تعداد وسایل نقلیه‌ای که در یک لحظه مشخص واحد طول یک خط عبور یا یک معبر را اشغال می‌کنند

23-1-2-12 سطح خدمت: معیاری برای تحلیل عملکرد معابر شهری، نشان دهنده نسبت تقاضا به ظرفیت بوده و دارای شش سطح AA (به عنوان بهترین) تا FF (بدترین وضعیت عملکردی) می‌باشد.

23-1-2-13 تقاضای دوره اوج پارکینگ: حداکثر تقاضای پارکینگ کاربری در طول روز

23-1-2-14 توسعه کاربری: احداث یک کاربری جدید یا گسترش یک کاربری موجود

23-1-2-15 مطالعات تولید سفر: منظور تعیین متوسط سفرهای تولید شده در ناحیه مورد مطالعه است.

23-1-2-16 مطالعات جذب سفر: منظور تعیین متوسط سفرهای جذب شده به ناحیه مورد مطالعه است.

23-1-2-17 جهت جریان غالب: جهتی از جریان ترافیک در یک معبر دوطرفه در ساعت اوج که در آن حجم تردد از حجم تردد جریان مقابل بیشتر است.

23-1-2-18 حجم ترافیک: تعداد وسیله نقلیه‌ای که در واحد زمان (کسری از ساعت، ساعتی، روزانه یا سالانه) از مقطع مشخصی (یک یا چند خط عبوری) از راه می‌گذرد.

23-1-2-19 حجم ترافیک ساعتی: حجم ترافیکی است که در طی یک ساعت معین، از مقطع مشخصی از راه می‌گذرد.

23-1-2-20 حفاظ: وسیله‌ای است که در راه‌بلهها، شیب‌راهها، باگردها و اطراف نقاط خطرناک برای تأمین ایمنی و حفاظت و هدایت عابرین، دوچرخه‌سواران، رانندگان موتورسیکلت و خودروها و همراهان آنان به کار می‌رود.

23-1-2-21 شبکه معابر بلافصل اطراف ساختمان: محدوده‌ای از محوطه پیرامونی یک سایت توسعه کاربری که ترافیک آن محدوده توسط بهره‌برداری و عملکرد آن کاربری دچار تغییرات محسوس می‌شود. این محدوده بنا بر نوع و ابعاد کاربری و ویژگی‌های شبکه معابر پیرامونی می‌تواند از یک تقاطع و معبر تا قسمتی از شبکه معابر و تقاطع‌های شهری باشد.

23-1-2-22 خط عبور: بخشی از سواره‌رو که در طول مسیر، به عبور یک ستون از وسایل‌نقلیه اختصاص می‌یابد.

23-1-2-23 خط تغییر سرعت: خطی که بمنظور ایجاد فرصت برای کاهش یا افزایش سرعت وسایل نقلیه به هنگام ورود به خطوط اصلی یا خروج از آنها در نظر گرفته می‌شوند.

23-1-2-24 دسترسی سایت: معبر یا بازشویی که یک سایت را به شبکه خیابانی پیرامون خود متصل کرده و برای مراجعین آن امکان ورود و خروج با روش‌های مختلف را ایجاد می‌کند.

23-1-2-25 رابط خروجی: رابطی است که ترافیک آن از راه مورد نظر خارج می‌شود.

23-1-2-26 رابط ورودی: رابطی است که ترافیک آن به راه مورد نظر وارد می‌شود.

23-1-2-27 راه و خیابان: راه، مجموعه‌ای از معابر است که برای عبور وسایل نقلیه موتوری، دوچرخه و عابرپیاده ساخته می‌شود. به راه‌های درون شهری خیابان نیز اطلاق می‌شود، مگر در مواردی که راه علیرغم اینکه درون شهری است ولی عملکرد برون‌شهری دارد که در این صورت اطلاق خیابان برای آن معمول نمی‌باشد.

23-1-2-28 رده عملکردی معبر: طبقه‌بندی معابر و راه‌ها براساس قابلیت جابجایی و دسترسی مسیرها را شامل می‌گردد.

23-1-2-29 ساعت اوج: ساعتی از شبانه روز است که در آن حجم ترافیک به حداکثر می‌رسد.

23-1-2-30 سایت: محدوده زمینی که برای توسعه کاربری مد نظر قرار گرفته است.

23-1-2-31 سرعت طرح: حداکثر سرعت ایمن وسایل نقلیه در بهترین شرایط جوی و ترافیکی که به عنوان مبنای طرح هندسی.

23-1-2-32 سرعت عملکردی: سرعتی است که ۸۵ درصد وسایل نقلیه با سرعتی برابر یا کمتر از آن حرکت می‌کنند.

23-1-2-33 سطح تقاطع: سطح مشترک بین سواره‌روهای راه‌های متقاطع است.

23-1-2-34 سطح خدمت: شاخصی است برای اندازه‌گیری کیفیت جریان ترافیک که بر اساس عوامل و مولفه‌های ترافیکی از قبیل تاخیر وسیله‌نقلیه، طول صف و ... تعیین می‌گردد.

23-1-2-35 شیب‌راه عابر پیاده: یک شیب‌راه کوتاه است که برای اتصال سطوح ناهمتراز در پیاده‌رو بکار می‌رود.

23-1-2-36 طرح هندسی: طرح بخش‌های قابل رویت مانند مسیر افقی، نیمرخ طولی، فاصله‌های دید، شیب‌ها و نیمرخ عرضی است.

23-1-2-37 ظرفیت: حداکثر تعداد وسایل نقلیه و یا عابر پیاده که در واحد زمان (ساعت) از یک مقطع معبر عبور می‌کنند.

23-1-2-38 کاربری اداری: اراضی که برای احداث ادارات مختلف دولتی و خصوصی در نظر گرفته شده و شامل شرکتها، موسسات، ارتش، وزارتخانه‌ها، نهادها و شهرداری‌ها و شرکت‌ها و مشابه آن می‌باشد.

23-1-2-39 کاربری تجاری: اراضی که برای فعالیت‌های بازرگانی، مغازه‌ها و فروشگاه‌ها، کسب و پیشه و دوایر نمایندگی‌های مختلف و دفاتر تجاری بر اساس سلسله مراتب طرح‌های تفصیلی (خرده فروشی، عمده فروشی، انبار) پاساژ، تیمچه، سرا در نظر گرفته می‌شوند.

23-1-2-40 کاربری تفریحی و گردشگری: مشتمل بر اراضی با کاربری تفریحی می‌باشد که با توجه به طرح تفضیلی شهرها بتوان در آنها امکان گذران اوقات فراغت و شادمانی شهروندان را تأمین نمود.

23-1-2-41 کاربری حمل‌ونقل: اراضی که برای احداث ترمینال، پایانه، ایستگاه مترو، راه‌آهن، فرودگاه، پارکینگ عمومی روباز و طبقاتی و ... در نظر گرفته شوند.

23-1-2-42 کاربری خدمات عمومی و شهری: مشتمل بر اراضی با کاربری خدماتی مانند کشتارگاه‌ها، آتش‌نشانی، مراکز جمع‌آوری زباله، دفاتر پست، کلانتری، نواحی شهرداری و سایر خدمات می‌گردد.

23-1-2-43 کاربری رستوران‌ها و تالارها: اراضی که برای تجمع افراد با اهداف کوتاه مدت مانند صرف غذا و یا برگزاری مجالس در نظر گرفته می شوند. تالارها و رستوران‌ها علاوه بر فضای نشستن دارای آشپزخانه و انبار نیز می‌باشند.

23-1-2-44 کاربری صنعتی: اراضی که برای احداث ساختمان‌های صنعتی در نظر گرفته می‌شود (مانند انبارها، کارگاه‌ها، کارخانجات، سردخانه‌ها و تعمیرگاه‌های بزرگ).

23-1-2-45 کاربری فرهنگی و مذهبی: اراضی که برای احداث اماکن مذهبی از قبیل مسجد، حسینیه، کلیسا، کنیسه و آتشکده و ... و یا برای سینما، تئاتر، کتابخانه، فرهنگسرا، گورستان و ... در نظر گرفته می‌شود.

23-1-2-46 کاربری مختلط: ترکیب چند عملکرد از کاربری‌های مختلف در یک قطعه زمین که با کاربری مختلط (تجاری اداری، مسکونی، اختلاطی از کاربری‌های فرهنگی، ورزشی، آموزشی) که با توجه به طرح تفصیلی احداث شده‌اند.

23-1-2-47 کاربری مسکونی: سطوحی که بر اساس نقشه کاربری اراضی جهت احداث واحدها و مجموعه‌های مسکونی اختصاص یافته و مشتمل بر تراکم‌های مختلف مسکونی (کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد) می‌باشند.

23-1-2-48 کاربری ورزشی: اراضی که مختص ورزش و آمادگی جسمانی شهروندان برای احداث فضاها و استادیوم‌های انواع ورزش‌ها، زمین‌های بازی، باشگاه‌های ورزشی و... باشد.

23-1-2-49 کم‌توان: به فردی اطلاق می‌شود که بنا به هر علت به طور موقت یا دائمی از نظر توانایی‌های جسمی یا ذهنی دچار ضعف باشد.

23-1-2-50 محدوده حساس محیط زیستی: منطقه‌ای که شامل یکی از ویژگی‌های طبیعی مانند زیستگاه گونه‌های نادر است که توسط قوانین دولتی محافظت می‌شود.

23-1-2-51 مثلث دید: در تقاطع‌ها به مثلثی گفته می‌شود که یک رأس آن در محل فرضی چشم راننده، رأس دیگر در محل فرضی وسیله‌نقلیه مسیر متقاطع و رأس سوم آن در محل برخورد دو امتداد عبور قرار دارد.

23-1-2-52 مراجع ذی‌صلاح شهری: نهادها، سازمانها و ادارات‌ی که وظیفه مدیریت، اجرا و نظارت بر طرح‌های اجرایی ترافیک شهری را برعهده دارند که به فراخور موضوع شامل شهرداری و معاونت‌ها و سازمان‌های وابسته (معاونت حمل‌ونقل و ترافیک، سازمان حمل‌ونقل و ترافیک، معاونت معماری و شهرسازی، معاونت فنی و عمرانی) و پلیس راهنمایی و رانندگی می‌باشد.

23-1-2-53 محدوده حفاظت از عملیات کارگاهی: محدوده‌ای است که با شروع ناحیه هشدار اولیه آغاز می‌شود و تا مسافتی بعد از ناحیه انتهای کار ادامه می‌یابد (مطابق شکل ۲۳-۱-۱).

23-1-2-54 منطقه کارگاهی: محدوده‌ای است که عملیات ساخت و ساز شهری در جریان ترافیک سواره و پیاده و ایمنی آن مؤثر است.

شکل ۲۳-۱-۱ محدوده حفاظت از عملیات کارگاهی
شکل ۲۳-۱-۱ محدوده حفاظت از عملیات کارگاهی

23-1-2-55 محوطه کارگاه ساختمانی: محدوده‌ای که عملیات ساختمانی در آن انجام شده و غالباً با جداکننده‌های فیزیکی از پیرامون خود جدا می‌شوند و ورود افراد متفرقه به این محدوده ممنوع می‌باشد.

23-1-2-56 مسافت دید: طول قابل رویت برای راننده در امتداد مسیر

23-1-2-57 مسیر انحرافی: مسیری است که به دلیل عدم امکان استفاده از مسیر معمول به عنوان مسیر جایگزین مورد استفاده قرار می‌گیرد.

23-1-2-58 مهندسی ترافیک: بخشی از مهندسی حمل و نقل است که با برنامه‌ریزی، طراحی، و عملکرد مناسب سیستم ترافیک (تسهیلات و تجهیزات ترافیکی) به منظور جابجایی ایمن، سریع و اقتصادی استفاده‌کنندگان از راه می‌پردازد و شامل کلیه اجزایی است که با جریان ترافیک و تولید آن در ارتباط هستند.

23-1-2-59 مهندس ذی‌صلاح: شخص حقیقی یا حقوقی دارای پروانه اشتغال به کار مهندسی معتبر صادره از وزارت راه و شهرسازی می‌باشد.

تبصره: حدود صلاحیت و ظرفیت اشتغال این اشخاص طی شیوه نامه ابلاغی از سوی وزارت راه و شهرسازی تعیین می شود.

23-1-2-60 میانه: آن بخش از راه جدا شده که در حدفاصل (بین) لبه داخلی سواره‌روهای جانبی و مسیر اصلی قرار گرفته است. (نوعی جدا کننده بین دو سواره روی مجزا و خلاف جهت)

23-1-2-61 نرخ تقاضای پارکینگ: نسبت میزان تقاضای پارکینگ کاربری در بازه زمانی مشخص

23-1-2-62 نرخ سفرسازی: نسبت تعداد سفرهای ایجاد شده (مجموع سفرهای تولید و جذب شده) کاربری در بازه زمانی مشخص.

23-1-2-63 وسیله‌نقلیه سبک: وسیله‌نقلیه با حداکثر چهار چرخ شامل سواری، وانت‌بار، ون، پیکاپ و کامیون کوچک.

23-1-2-64 وسیله‌نقلیه سنگین: وسیله‌نقلیه با بیش از چهار چرخ شامل کامیون، مینی‌بوس، اتوبوس و وسیله‌نقلیه تفریحی.

23-1-2-65 مسیر درجه ۱ دوچرخه: که با وسایل مختلف از سواره‌رو جدا شده باشد. این مسیرها توسط موانع فیزیکی، کاملاً از ترافیک موتوری، پارک حاشیه‌ای و مسیرهای پیاده، جدا شده و فقط به عبور دوچرخه اختصاص دارند.

23-1-2-66 مسیر درجه ۲ دوچرخه: تابلو به عبور دوچرخه اختصاص یافته باشد. استفاده وسایل نقلیه موتوری از این سطح ممنوع است. این مسیرها، خطوط اختصاصی برای عبور دوچرخه در مجاورت سواره‌رو هستند که بوسیله خط‌کشی مشخص و مجزا شده‌اند.

23-1-2-67 مسیر درجه ۳ دوچرخه: مسیری است در امتداد یک معبر سواره‌رو که توسط وسایل نقلیه موتوری و دوچرخه به صورت مشترک استفاده می‌شود.

23-1-2-68 پلان ایمنی: طرح ایمن سازی و هدایت ترافیکی محدوده عملیات اجرایی است.

23-1-2-69 طول صف: به طول یا محدوده خارج از خیابان اصلی و در داخل پلاک که تامین کننده صف ورود به و خروج از پارکینگ پلاک بوده و در محل دسترسی به منظور جلوگیری از تداخل و با تاخیر در جریان ترافیک عبوری طبق ضوابط پیش بینی می‌شود، اتلاق می‌شود.

23-1-2-70 توسعه بسیار کوچک مقیاس: حجم ترافیک تولید شده بدون تاثیر بر تقاطع‌های مجاور بوده و نیازمند بازدید کلی و تعیین محل مناسب برای دسترسی است.

23-1-2-71 توسعه کوچک مقیاس: حجم ترافیک تولید شده معابر اینگونه توسعه‌ها به اندازه‌ای است که برای کل شبکه معابر اثری نداشته ولی بر تقاطع‌ها و سواره‌روهای نزدیک به محل دسترسی کاربری تأثیر می‌گذارد.

23-1-2-72 توسعه متوسط مقیاس: حجم ترافیک تولید شده در معابر اینگونه توسعه‌ها به اندازه‌ای است که فاصله‌ای از معابر اطراف تا فاصله‌ای اثر می‌گذارد.

23-1-2-73 توسعه بزرگ مقیاس: حجم ترافیک تولید شده در معابر اینگونه توسعه‌ها به اندازه‌ای است که عموما سیستم معابر را در مساحت زیادی تحت تأثیر قرار می‌دهد.

23-1-2-74 پارکینگ مانور کم: پارکینگ بلندمدت، در تمام روز و پارکینگ مخصوص کاربران روزانه و دائمی را شامل می‌شود.

23-1-2-75 پارکینگ مانورمتوسط: پارکینگ میان‌مدت، مدت توقف بین ۲ ساعت تا تمام روز را شامل می‌شود.

23-1-2-76 پارکینگ مانور زیاد: شامل پارکینگ‌های کوتاه‌مدت، پارکینگ مخصوص توریست‌ها، پارکینگ مراکز خرید به مدت کمتر از ۲ ساعت است.