۱۸-۱کلیات
۱۸-۱-۱هدف
هدف از تدوین این مقررات تعیین مقادیر مجاز برای شاخصهای اصلی مورد نیاز در طراحی آکوستیکی ساختمان، در راستای فراهمآوردن صدابندی و صدارسانی مطلوب در ساختمانها است تا از این طریق، آسایش و شرایط مناسب شنیداری تأمین شود.
۱۸-۱-۲حدود و نحوه کاربرد
رعایت این مقررات در مورد کاربریهای ساختمانی عنوان شده در بند ۱۸-۲-۱-۱ الزامی است. همچنین این مقررات در تمام ساختمانهای کوتاه مرتبه و بلندمرتبه بدون در نظر گرفتن تعداد طبقه و محاسبات اضافه، قابل اجرا می باشد.
۱۸-۱-۲-۱ تراز نوفه زمینه، زمان واخنش و شاخص وضوح گفتار تعیینشده برای فضاهای مختلف که در بند ۱۸-۲ ارائه شدهاند، مربوط به شرایط تحویل میباشد.
۱۸-۱-۲-۲ روش اندازهگیری مربوط به تراز نوفه زمینه، زمان واخنش، وضوح گفتار و شاخصهای صدابندی جدارهها، باید براساس استانداردهای ملی ایران باشد و در صورت عدم وجود استاندارد ملی، باید استانداردهای بینالمللی تأیید شده و معتبر، ملاک عمل قرار گیرد.
چنانچه در مدت اعتبار این مبحث، استانداردها و معیارهای جدیدی به تصویب برسد، جانشین استانداردها و معیارهای مشابه در این مبحث خواهد شد.
۱۸-۱-۳تعاریف
۱۸-۱-۳-۱تراز شدت صدا، $L_I$
تراز شدت صدا عبارت است از ده برابر لگاریتم (بر پایه ده) نسبت شدت صدا به شدت صدای مبنا برحسب دسیبل، که از معادله (۱) بهدست میآید:
(1)
که در آن:
۱۸-۱-۳-۲تراز فشار صدا، $L_P$
تراز فشار صدا عبارت است از ده برابر لگاریتم (بر پایه ده) نسبت مربع فشار صدا به مربع فشار صدای مبنا برحسب دسیبل، که از معادله (۲) بهدست میآید:
(2)
که در آن:
۱۸-۱-۳-۳تراز فشار صدای وزنیافته A، $L_{PA}$
تراز فشار صدای وزنیافته A، از معادله (۳) برحسب دسیبل محاسبه میشود:
(3)
که در آن:
۱۸-۱-۳-۴تراز صدای معادل، $L_{eq}$
تراز صدای معادل یک موج صوتی غیر یکنواخت، عبارت است از مقدار تراز فشار صدای پیوسته و پایدار که در یک مدت زمان مشخص T، دارای همان فشار صدای مؤثری باشد که صدای مورد نظر با تراز متغیر دارد. این کمیت از معادله (۴) برحسب دسیبل بهدست میآید:
(4)
که در آن:
۱۸-۱-۳-۵تراز صدای معادل وزنیافته A، $L_{AeqT}$
این کمیت تراز معادل فشار صدای پیوستهای است که پیش از مربع کردن و میانگینگیری، با اعمال شبکه A، وزندهی شده است. مقدار این کمیت برحسب دسیبل از معادله (۵) محاسبه میشود:
(5)
که در آن:
۱۸-۱-۳-۶تراز فشار صدای کوبهای معمول شده، $L_n$
این شاخص، بیانگر میزان تراز فشار صدای تراگسیلیافته از سقف است و از معادله (۶) برحسب دسیبل بهدست میآید:
(6)
که در آن:
۱۸-۱-۳-۷تراز فشار صدای کوبهای معمول شده وزنیافته، $L_{nw}$
تراز فشار صدای کوبهای معمولشده وزنیافته کمیتی است تکعددی برای درجهبندی صدابندی سقف-کف در برابر صدای کوبهای که بر اساس نتایج اندازهگیریهای تراز فشار صدای کوبهای معمولشده در بسامد بندهای یکسوم هنگامی بهدست میآید. این کمیت، برابر است با مقدار نمودار مبنا برای صدای کوبهای در بسامد ۵۰۰ هرتز، پس از لغزاندن آن به روشی که در استاندارد ملی ایران ۲-۸۸۳۴ مشخص شده است. مقادیر مبنا برای صدای کوبهای در جدول ۱۸-۱-۳-۱ و نمودار شکل ۱۸-۱-۳-۱ ارائه شده است.
جدول ۱۸-۱-۳-۱: مقادیر مبنا برای صدای کوبهای
| بسامد برحسب هرتز | بندهای یکسوم هنگامی | بندهای یکهنگامی |
| 100 | 62 | 67 |
| 125 | 62 | |
| 160 | 62 | |
| 200 | 62 | 67 |
| 250 | 62 | |
| 315 | 62 | |
| 400 | 61 | 65 |
| 500 | 60 | |
| 630 | 59 | |
| 800 | 58 | 62 |
| 1000 | 57 | |
| 1250 | 54 | |
| 1600 | 51 | 49 |
| 2000 | 48 | |
| 2500 | 45 | |
| 3150 | 42 |

با توجه به آنکه هر چقدر میزان صدای تراگسیلشده کمتر باشد، صدابندی بهتری حاصل میشود، بنابراین کاهش بیانگر افزایش صدابندی در برابر صدای کوبهای است.
شاخص تکعددی دیگری که برای بیان صدابندی سقف در برابر صدای کوبهای بهکار میرود، بر اساس استاندارد ASTM E989 درجه صدابندی کوبهای، IIC است. افزایش IIC نشاندهنده افزایش صدابندی در برابر صدای کوبهای است.
رابطه بین IIC و در معادله (۷) نشان داده شده است:
(7)
۱۸-۱-۳-۸تراگسیل صدای کوبهای
هرگاه جداکنندهای در اثر کوبش به ارتعاش درآید، نحوه انتقال صدای اولیه به فضای مورد نظر را تراگسیل صدای کوبهای از طریق آن جداکننده گویند. مانند صدای راه رفتن بر روی کف که به طبقه پایین منتقل شود (شکل ۱۸-۱-۳-۲).

۱۸-۱-۳-۹تراگسیل صدای هوابرد
هرگاه جداکنندهای بهوسیله امواج صدای هوابرد به ارتعاش درآید، نحوه انتقال صدای اولیه به فضای مورد نظر را تراگسیل صدای هوابرد از طریق آن جداکننده گویند. مانند صدای آموزگار که از یک کلاس درس به کلاس مجاور انتقال مییابد. (شکل ۱۸-۱-۳-۳)

۱۸-۱-۳-۱۰جداکننده ساده
جداکننده ساده به جداکنندهای گفته میشود که در مقطع، از یک یا چند لایه تشکیل شده است و چگالی سطحی (جرم واحد سطح) آن در تمام نقاط یکسان است. مانند در، پنجره، دیوار آجری با اندود گچ و خاک یا دیوار دوجداره آجری.
۱۸-۱-۳-۱۱جداکننده مرکب
جداکننده مرکب به جداکنندهای گفته میشود که سطح آن از دو یا چند جداکننده ساده تشکیل شده باشد. مانند پوسته خارجی ساختمان که ترکیبی از دیوار، در و پنجره است.
۱۸-۱-۳-۱۲زمان واخنش، $T$
زمان واخنش در یک فضای بسته، مدت زمانی است که پس از قطع منبع صدا، تراز فشار صدا ۶۰ دسیبل افت کند. زمان واخنش با توجه به مشخصات فضا با استفاده از یکی از دو معادله (۸) یا (۹) محاسبه میشود:
(8) معادله سابین
(9) معادله ایرینگ
که در آن:
(10)
(11)
که در آن:
۱۸-۱-۳-۱۳شاخص تراگسیل گفتار، STI
شاخص تراگسیل گفتار، شاخصی برای سنجش و تعیین وضوح گفتار در یک فضا است. این کمیت به نوفه زمینه، زمان واخنش و فاصله شنونده از منبع صدا بستگی دارد و بر اساس استاندارد IEC 60268-16 اندازهگیری و محاسبه میشود.
۱۸-۱-۳-۱۴شاخص کاهش صدا، $R$
این شاخص بیانگر میزان صدابندی جداکننده در برابر صدای هوابرد است (اصطلاح «افت تراگسیل صدا» (TL) که همچنان در برخی کشورها مورد استفاده قرار میگیرد، معادل با «شاخص کاهش صدا» است). شاخص کاهش صدا یا افت تراگسیل صدا از معادله (۱۲) برحسب دسیبل تعیین میشوند:
(12)
که در آن:
۱۸-۱-۳-۱۵شاخص کاهش صدای وزنیافته، $R_w$
شاخص کاهش صدای وزنیافته، کمیتی تکعددی برای درجهبندی صدابندی جداکننده در برابر صدای هوابرد است که بر اساس نتایج اندازهگیریهای شاخص کاهش صدا در بسامد بندهای یکسوم هنگامی بهدست میآید. مقدار این کمیت، برابر است با مقدار نمودار مبنا در بسامد ۵۰۰ هرتز، پس از لغزاندن آن به روشی که در استاندارد ملی ایران ۱-۸۸۳۴ مشخص شده است. مقادیر مبنا برای صدای هوابرد در جدول ۱۸-۱-۳-۲ و نمودار شکل ۱۸-۱-۳-۴ ارائه شده است.
جدول ۱۸-۱-۳-۲: مقادیر مبنا برای صدای هوابرد
| بسامد به هرتز | مقادیر مبنا به دسیبل | |
| بندهای یکسوم هنگامی | بندهای یکهنگامی | |
| ۱۰۰ | ۳۳ | ۳۶ |
| ۱۲۵ | ۳۶ | |
| ۱۶۰ | ۳۹ | |
| ۲۰۰ | ۴۲ | ۴۵ |
| ۲۵۰ | ۴۵ | |
| ۳۱۵ | ۴۸ | |
| ۴۰۰ | ۵۱ | ۵۲ |
| ۵۰۰ | ۵۲ | |
| ۶۳۰ | ۵۳ | |
| ۸۰۰ | ۵۴ | ۵۵ |
| ۱۰۰۰ | ۵۵ | |
| ۱۲۵۰ | ۵۶ | |
| ۱۶۰۰ | ۵۶ | ۵۶ |
| ۲۰۰۰ | ۵۶ | |
| ۲۵۰۰ | ۵۶ | |
| ۳۱۵۰ | ۵۶ |

شاخص تکعددی دیگری که برای بیان صدابندی جداکننده در برابر صدای هوابرد بهکار میرود، بر اساس استاندارد ASTM E413 درجه تراگسیل صدا، STC است که مقدار آن از نظر عددی تقریباً برابر با است.
۱۸-۱-۳-۱۶شاخصهای اندازهگیری نوفه زمینه
مقدار صدای یک منبع صوتی یا نوفه زمینه در یک فضا معمولاً به دو روش تکعددی و یا نمودآری ارائه میشود که بهطور مختصر بهشرح زیر میباشد:
۱۸-۱-۳-۱۶-۱شاخص تکعددی
شاخص تکعددی شاخصی است که تراز نوفه زمینه را بهوسیله یک عدد تنها بیان میکند. در این مقررات از شاخص تراز صدای معادل در شبکه وزنی A () استفاده شده است.
۱۸-۱-۳-۱۶-۲شاخص نموداری
این شاخص، نوفه زمینه را در بسامدهای مختلف مورد بررسی قرار میدهد و معمولاً برای فضاهایی مانند سالنهای سخنرانی، سینما، آمفیتئاتر و امثال آنها بهکار برده میشود. در این مقررات، نمودارهای برسنج ترجیحی نوفه (PNC) برای اندازهگیری نوفه در فضاهای داخلی مورد استفاده قرار میگیرند. نمودارهای PNC برای سنجش میزان قابل قبول بودن نوفه ناشی از تهویه و دیگر منابع نوفه زمینه در گستره وسیع بسامدی بهکار میرود. در این روش تراز صدا بهوسیله صافیهای صوتی در یک گستره بسامدی (معمولاً ۳۱٫۵ تا ۸۰۰۰ هرتز) اندازهگیری و بهصورت نمودار ارائه میشود. سپس با نمودارهای برسنج ترجیحی نوفه (PNC) که در این مقررات ارائه شده، مقایسه و درجهبندی میگردد (جدول ۱۸-۱-۳-۳ و شکل ۱۸-۱-۳-۵).
جدول ۱۸-۱-۳-۳: مقادیر تراز فشار صدا مربوط به نمودارهای برسنج ترجیحی نوفه، PNC
| شماره نمودارهای PNC | ترازهای فشار صدا، برحسب دسیبل | ||||||||
| بسامدهای مرکزی بندهای یکهنگامی، برحسب هرتز | |||||||||
| ۸۰۰۰ | ۴۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۱۰۰۰ | ۵۰۰ | ۲۵۰ | ۱۲۵ | ۶۳ | ۳۱٫۵ | |
| PNC – 15 | ۸ | ۸ | ۱۰ | ۱۵ | ۲۱ | ۲۸ | ۳۵ | ۴۳ | ۵۸ |
| PNC – 20 | ۱۳ | ۱۳ | ۱۵ | ۲۰ | ۲۶ | ۳۲ | ۳۹ | ۴۶ | ۵۹ |
| PNC – 25 | ۱۸ | ۱۸ | ۲۰ | ۲۵ | ۳۱ | ۳۷ | ۴۳ | ۴۹ | ۶۰ |
| PNC – 30 | ۲۳ | ۲۳ | ۲۵ | ۳۰ | ۳۵ | ۴۱ | ۴۶ | ۵۲ | ۶۱ |
| PNC – 35 | ۲۸ | ۲۸ | ۳۰ | ۳۵ | ۴۰ | ۴۵ | ۵۰ | ۵۵ | ۶۲ |
| PNC – 40 | ۳۳ | ۳۳ | ۳۶ | ۴۰ | ۴۵ | ۵۰ | ۵۴ | ۵۹ | ۶۴ |
| PNC – 45 | ۳۸ | ۳۸ | ۴۱ | ۴۵ | ۵۰ | ۵۴ | ۵۸ | ۶۳ | ۶۷ |
| PNC – 50 | ۴۳ | ۴۳ | ۴۶ | ۵۰ | ۵۴ | ۵۸ | ۶۲ | ۶۶ | ۷۰ |
| PNC – 55 | ۴۸ | ۴۸ | ۵۱ | ۵۵ | ۵۹ | ۶۲ | ۶۶ | ۷۰ | ۷۳ |
| PNC – 60 | ۵۳ | ۵۳ | ۵۶ | ۵۹ | ۶۳ | ۶۶ | ۶۹ | ۷۳ | ۷۶ |
| PNC – 65 | ۵۸ | ۵۸ | ۶۱ | ۶۴ | ۶۷ | ۷۰ | ۷۳ | ۷۶ | ۷۹ |

۱۸-۱-۳-۱۷شبکه وزنی A
شبکه وزنی A، شبکهای است که بهطور تقریبی پاسخ بسامدی گوش انسان را در بسامدهای مختلف بهوسیله یک مدار الکترونیکی در دستگاه ترازسنج صدا تقلید کرده و بر روی صدای مورد اندازهگیری اعمال میکند (جدول ۱۸-۱-۳-۴ و شکل ۱۸-۱-۳-۶).
جدول ۱۸-۱-۳-۴: مقادیر شبکه وزنی A برحسب دسیبل
| بسامد به هرتز | تغییرات نسبی شبکه A به دسیبل | بسامد به هرتز | تغییرات نسبی شبکه A به دسیبل |
| ۱۰ | -۷۰٫۴ | ۵۰۰ | -۳٫۲ |
| ۱۲٫۵ | -۶۳٫۴ | ۶۳۰ | -۱٫۹ |
| ۱۶ | -۵۶٫۷ | ۸۰۰ | -۰٫۸ |
| ۲۰ | -۵۰٫۵ | ۱۰۰۰ | ۰ |
| ۲۵ | -۴۴٫۷ | ۱۲۵۰ | ۰٫۶ |
| ۳۱٫۵ | -۳۹٫۴ | ۱۶۰۰ | ۱٫۰ |
| ۴۰ | -۳۴٫۶ | ۲۰۰۰ | ۱٫۲ |
| ۵۰ | -۳۰٫۲ | ۲۵۰۰ | ۱٫۳ |
| ۶۳ | -۲۶٫۲ | ۳۱۵۰ | ۱٫۲ |
| ۸۰ | -۲۲٫۵ | ۴۰۰۰ | ۱٫۰ |
| ۱۰۰ | -۱۹٫۱ | ۵۰۰۰ | ۰٫۶ |
| ۱۲۵ | -۱۶٫۱ | ۶۳۰۰ | -۰٫۱ |
| ۱۶۰ | -۱۳٫۴ | ۸۰۰۰ | -۱٫۱ |
| ۲۰۰ | -۱۰٫۹ | ۱۰۰۰۰ | -۲٫۵ |
| ۲۵۰ | -۸٫۶ | ۱۲۵۰۰ | -۴٫۳ |
| ۳۱۵ | -۶٫۶ | ۱۶۰۰۰ | -۶٫۶ |
| ۴۰۰ | -۴٫۸ | ۲۰۰۰۰ | -۹٫۳ |

۱۸-۱-۳-۱۸شرایط تحویل یک فضا
شرایط تحویل به شرایطی گفته میشود که کلیه عملیات اجرایی ساختمان اعم از سفتکاری، نازککاری، نصب در و پنجره و غیره تکمیل شده باشد و کلیه سیستمهای تأسیسات مکانیکی و الکتریکی فعال باشند.
۱۸-۱-۳-۱۹صدا
صدا موج مکانیکی است که در گازها، مایعات و جامدات منتشر میشود. به تعبیر سادهتر، صدا را میتوان حرکات موجی در یک فراگیر کشسان و یا بهعنوان محرک حس شنوایی تعریف کرد. گسترهٔ بسامدی امواج صوتی قابل شنیدن، بین ۲۰ تا ۲۰۰۰۰ هرتز است.
۱۸-۱-۳-۱۹-۱صدای کوبهای
صدای کوبهای صدایی است که منشأ تولید آن ضربه یا کوبش باشد. صدای کوبهای از نوع صدای پیکرهای است که محیط انتشار آن جامدات مانند بتن، فولاد، چوب، شیشه یا ترکیبی از این گونه مواد است.
۱۸-۱-۳-۱۹-۲صدای هوابرد
صدای هوابرد صدایی است که محیط انتشار آن هوا است. مانند صدای صحبت کردن، موسیقی و نوفه ترافیک.
۱۸-۱-۳-۲۰صدابندی
صدابندی، جلوگیری از تراگسیل صدا به فضای مجاور و یا به عبارت دیگر، کاهش انرژی صوتی تراگسیلیافته به فضای مجاور است. در آکوستیک ساختمان، دو نوع صدابندی در برابر صدای هوابرد و صدای کوبهای مورد بررسی قرار میگیرد و برای هر کدام شاخصهای مربوطه ارائه میگردد.
۱۸-۱-۳-۲۱ضریب تراگسیل صدا، $\tau$
هنگامیکه موج صوتی با یک جداکننده برخورد میکند، بخشی از انرژی از طریق جداکننده تراگسیل میشود (شکل ۱۸-۱-۳-۳). نسبت شدت موج تراگسیلیافته () به شدت موج فرودی ()، ضریب تراگسیل جداکننده () نامیده میشود و از معادله (۱۳) بهدست میآید:
(۱۳)
۱۸-۱-۳-۲۲ضریب جذب صدا، $\alpha$
هنگامیکه موج صوتی با سطحی برخورد میکند، بخشی از انرژی بازتاب شده () و باقی آن جذب میشود. نسبت شدت موج جذب شده () به شدت موج فرودی ()، ضریب جذب آن سطح () نامیده میشود و از معادله (۱۴) بهدست میآید:
(۱۴)
(۱۵)
۱۸-۱-۳-۲۳ضریب جذب صدای وزنیافته، $\alpha_w$
ضریب جذب صدای وزنیافته، ، کمیتی تکعددی است که بر اساس نتایج اندازهگیریهای ضریب جذب صدا برای درجهبندی جذب صدا در بسامد بندهای یکهنگامی بهدست میآید. مقدار این کمیت برابر است با مقدار نمودار مبنا در بسامد ۵۰۰ هرتز، پس از لغزاندن آن به روشی که در استاندارد ملی ایران ۸۱۸۴ مشخص شده است. مقادیر مبنا برای ضریب جذب صدا در جدول ۱۸-۱-۳-۵ و نمودار شکل ۱۸-۱-۳-۷ ارائه شده است.
جدول ۱۸-۱-۳-۵: مقادیر نمودار مرجع برای ارزیابی ضریب جذب صدای وزنیافته، $\alpha_w$
| بسامد برحسب هرتز | ۲۵۰ | ۵۰۰ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۴۰۰۰ |
| مقدار نمودار مبنا | ۰٫۸۰ | ۱٫۰۰ | ۱٫۰۰ | ۱٫۰۰ | ۰٫۹۰ |

۱۸-۱-۳-۲۴گسترهٔ بسامدی اندازهگیریها
پارامترهای آکوستیکی با استفاده از صافیهای بند یکسوم هنگامی، با بسامدهای مرکزی زیر (برحسب هرتز)، اندازهگیری میشوند:
۳۱٫۵ ۴۰ ۵۰ ۶۳ ۸۰ ۱۰۰ ۱۲۵ ۱۶۰ ۲۰۰ ۲۵۰ ۳۱۵ ۴۰۰ ۵۰۰ ۶۳۰ ۸۰۰ ۱۰۰۰ ۱۲۵۰ ۱۶۰۰ ۲۰۰۰ ۲۵۰۰ ۳۱۵۰ ۴۰۰۰ ۵۰۰۰ ۶۳۰۰ ۸۰۰۰
لازم به ذکر است که میتوان از مقادیر نتایج اندازهگیری در بندهای یکسوم هنگامی، نتایج در بندهای یکهنگامی را با بسامدهای مرکزی زیر بهدست آورد:
۳۱٫۵ ۶۳ ۱۲۵ ۲۵۰ ۵۰۰ ۱۰۰۰ ۲۰۰۰ ۴۰۰۰ ۸۰۰۰
۱۸-۱-۳-۲۵لایه
لایه به ساختاری گفته میشود که چگالی سطحی آن در نقاط مختلف روی یک سطح، یکسان باشد. مانند اندود گچ، قیرگونی، دیوار آجری.
۱۸-۱-۳-۲۶نوفه
نوفه به هرگونه صدای ناخواسته گفته میشود.
۱۸-۱-۳-۲۷نوفه زمینه
نوفه زمینه به صداهای ناخواسته موجود در یک فضا گفته میشود. نوفه زمینه میتواند از منابع خارجی مانند نوفه ترافیک و نوفه ناشی از فضاهای مجاور و همچنین منابع داخلی مانند نوفه ناشی از سیستمهای تأسیسات مکانیکی و الکتریکی از قبیل تهویه، آبرسانی و آسانسور سرچشمه بگیرد.