ممان اینرسی مقطع
اول فرمولها و روش محاسبه، بعد آزمایشگاه: مقطع خودتان را بکشید و را حساب کنید.
۱) ممان اینرسی یعنی چه؟
ممان اینرسی نشان میدهد مادهٔ مقطع چقدر دور از محور خمش پخش شده است. هرچه مادهٔ بیشتری دورتر از محور باشد، بزرگتر و تیر در برابر خمش سختتر است. تعریف: (هر قطعهٔ کوچک مساحت × مربع فاصلهاش از محور). واحد: یا . محور خمش همیشه از مرکز سطح مقطع میگذرد.
در مبحث نهم، ممان اینرسی مقطع ناخالص همین است که میلگردها را نادیده میگیرد و حفرهها را کم میکند؛ و فاصلهٔ مرکز سطح مقطع ناخالص تا وجه کششی است (صفحهٔ ۲۸ چاپی، تعریف نمادها). کاربرد اصلی: لنگر ترکخوردگی در رابطهٔ ۹-۱۹-۱.
۲) فرمول شکلهای ساده (حول محور مرکزی خودشان)
| شکل | مساحت | مرکز سطح | ممان اینرسی افقی | ممان اینرسی عمودی |
|---|---|---|---|---|
| مستطیل (عرض b، ارتفاع h) ارتفاع h توان سوم میگیرد: هرچه مقطع بلندتر، بسیار سختتر. | ||||
| مثلث (قاعده b، ارتفاع h) مرکز سطح از قاعده؛ متساویالساقین برای I_y. حول قاعده: . | ||||
| دایرهٔ توپر (قطر d) | — | |||
| دایرهٔ توخالی (قطر بیرون D، درون d) | — | |||
| نیمدایره (شعاع r) حول قطر: . | — |
۳) قضیهٔ محورهای موازی
فرمولهای بالا فقط حول مرکز خود شکلاند. اگر محور مورد نظر به اندازهٔ از مرکز شکل دورتر باشد:
= ممان اینرسی شکل حول مرکز خودش، = مساحت شکل، = فاصلهٔ عمودی مرکز شکل تا محور جدید. چون به توان دو است، همیشه و محور مرکزی کمترین مقدار را دارد.
۴) روش گامبهگام برای مقطع مرکب یا دارای حفره
- مقطع را به شکلهای ساده تقسیم کن (مستطیل، دایره، مثلث). حفره = شکل منفی (از مقطع کامل کم میشود).
- برای هر شکل مساحت و فاصلهٔ مرکزش از یک خط مبنا (مثلاً لبهٔ بالا) را بنویس.
- مرکز سطح کل (حفرهها با علامت منفی):اگر خط مبنا لبهٔ بالا باشد، همان است و فاصله تا پایین .
- برای هر شکل را حساب کن (فاصلهٔ مرکز آن شکل تا مرکز سطح کل).
- ممان اینرسی کل (برای حفرهها علامت منفی):
- مدول مقطع (برای تنش خمشی ): و .
- لنگر ترکخوردگی: و (رابطههای ۹-۳-۱ و ۹-۱۹-۱). واحدها را یکی کن: N و mm، سپس برای kN.m در ضرب کن.
- تلهها: فراموش کردن جملهٔ ؛ استفاده از از پایین بهجای بالا؛ علامت مثبت دادن به حفره؛ ترکیب mm و m در یک رابطه.
- محور تقارن: اگر مقطع حول محوری متقارن است، مرکز سطح روی همان محور است و فقط یک مختصات را باید حساب کرد.
۵) آزمایشگاه ممان اینرسی
شکلها را با موس/انگشت بکشید تا جابهجا شوند. آبی = ماده، بنفش خطچین = حفره، قرمز = مرکز سطح و محور افقی/عمودی مرکزی.
| شکل | علامت | A (mm²) | y از بالا | A·y | I₀ (حول مرکز خودش) | d = y − ȳ | A·d² | I₀ + A·d² |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱) مستطیل | + | ۵۴۰٬۰۰۰ | ۴۵۰ | ۲٫۴۳×۱۰^۸ | ۳٫۶۴۵×۱۰^۱۰ | −۳۰ | ۴٫۸۶×۱۰^۸ | ۳٫۶۹۴×۱۰^۱۰ |
| ۲) مستطیل | − | ۹۰٬۰۰۰ | ۳۰۰ | ۲٫۷×۱۰^۷ | ۶٫۷۵×۱۰^۸ | −۱۸۰ | ۲٫۹۱۶×۱۰^۹ | −۳٫۵۹۱×۱۰^۹ |
| جمع | ۴۵۰٬۰۰۰ | ȳ = ۴۸۰ | ۲٫۱۶×۱۰^۸ | I_x = ۳٫۳۳۵×۱۰^۱۰ |
در رابطهٔ ۹-۱۹-۱ فاصلهٔ مرکز سطح تا وجه کششی است؛ برای کشش در پایین، همان را بگذارید.